Ayıplı çıkan bir araç, teslim edilmeyen bir mobilya, eksik yapılan bir konut ya da haksız kesilen bir banka ücreti... Tüketici olarak bir satıcı veya hizmet sağlayıcıyla uyuşmazlık yaşayan kişinin ilk sorusu genellikle şudur: "Doğrudan dava açabilir miyim, yoksa önce arabulucuya mı gitmem gerekiyor? Tüketici hakem heyetine ne zaman başvurulur?"
Bu yazıda 2026 itibarıyla tüketici uyuşmazlıklarında hangi yolun zorunlu olduğunu, arabuluculuğun istisnalarını, arabulucuya gitmeden dava açılırsa ne olacağını ve Yargıtay dairelerinin bu konudaki güncel kararlarını aktarıyorum. Dayanaklar 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un (TKHK) 68, 73 ve 73/A maddeleri, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun (HUAK) 18/A maddesi, 2026 yılı parasal sınırını belirleyen Ticaret Bakanlığı tebliği ve Yargıtay 3. ve 4. Hukuk Dairelerinin 2023–2026 tarihli kararlarıdır.
Özetle: 2026 yılında değeri 186.000 TL'nin altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur ve bu uyuşmazlıklarda arabuluculuk aranmaz. Bu sınırın üzerindeki ve tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Kanunda sayılan istisnalar dışında kalan her tüketici davası, menfi tespit davası dahil, bu kurala tabidir. Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir. Belirsiz alacak davası olarak düşük bir değer gösterilirse önce hakem heyetine başvurmak gerekir.
Tüketici uyuşmazlığında üç ayrı yol: hakem heyeti, arabulucu, mahkeme
Tüketici uyuşmazlıklarında hangi yolun izleneceğini belirleyen en önemli ölçüt, uyuşmazlığın parasal değeridir.
- Tüketici hakem heyeti: TKHK m. 68/1'e göre belirli bir değerin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur ve bu değerin üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvurulamaz.
- Arabulucu: TKHK m. 73/A'ya göre tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu hüküm 7251 sayılı Kanun'la eklenmiş ve 28.07.2020'den beri uygulanmaktadır.
- Tüketici mahkemesi: Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa veya uyuşmazlık arabuluculuğun istisnalarındansa dava tüketici mahkemesinde açılır. TKHK m. 73/5'e göre tüketici, davayı kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açabilir.
Uyuşmazlığım tüketici uyuşmazlığı mı?
Arabuluculuk şartının uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen ilk soru, uyuşmazlığın tüketici mahkemesinin görev alanına girip girmediğidir. Yargıtay kararlarında aktarıldığı gibi TKHK m. 3'e göre ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişi "tüketici", mesleki amaçla tüketiciye mal veya hizmet sunan kişi ise "satıcı" ya da "sağlayıcı"dır. İkisi arasındaki işlem tüketici işlemidir.
Yargıtay kararlarındaki örnekler, bu kapsamın sanıldığından geniş olduğunu gösteriyor:
- Galeriden araç alımı: Kişisel kullanım için oto galeriden araç satın alan kişi tüketici, galeri ise satıcıdır (3. HD 02.05.2023).
- Otel konaklaması: Otelde konaklama sözleşmesinden doğan zarar nedeniyle açılan tazminat davasında, davacılar kendi davalarının haksız fiile dayandığını ileri sürse de tüketici mahkemesi görevli kabul edilmiştir (3. HD 31.03.2026).
- Ücretli otoyol kullanımı: Otoyolda yola bırakılmış bir eşya nedeniyle aracı hasar gören sürücünün otoyol işletmecisine karşı açtığı davada da yerel mahkeme uyuşmazlığı tüketici mahkemesinin görev alanında görmüş, bu karar 4. Hukuk Dairesince onanmıştır (4. HD 17.11.2025).
- Konut satın alma: Bir siteden konut satın alan kişinin ayıplı ve eksik işler için yükleniciye karşı açtığı tazminat davası tüketici davası olarak görülmüştür (3. HD 02.04.2026).
Bu örnekler, kişinin kendisini "tüketici" olarak görmediği durumlarda da uyuşmazlığın tüketici uyuşmazlığı sayılabileceğini gösteriyor. Bu da arabuluculuk şartının gözden kaçmasının en sık nedenidir.
2026 yılında tüketici hakem heyeti sınırı ne kadar?
TKHK m. 68'deki parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. 23.12.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğe göre 2026 yılında yapılacak başvurularda değeri 186.000 TL'nin altında bulunan uyuşmazlıklarda il veya ilçe tüketici hakem heyetleri görevlidir. Tebliğ 01.01.2026'da yürürlüğe girmiştir.
Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir. Hakem heyeti kurulmamış ilçelerde başvuru kaymakamlığa yapılır ve yetkili heyete iletilir.
Bu sınırın altındaki uyuşmazlıklar TKHK m. 73/A-1(a) gereği arabuluculuğun dışındadır. Yani 186.000 TL'nin altındaki bir alacak için arabulucuya değil, hakem heyetine gidilir. Hakem heyeti kararlarına karşı tüketici mahkemesine yapılan itirazlarda da arabuluculuk şartı aranmaz.
Düşük değerli "belirsiz alacak davası" ile hakem heyetini atlamak mümkün mü?
Uygulamada zarar miktarı belli olmadığında dava "belirsiz alacak davası" olarak, örneğin "şimdilik 5.000 TL" gibi küçük bir değerle açılabilir. Yargıtay, bu yöntemle hakem heyeti aşamasının atlanmasına izin vermemektedir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 02.04.2026 tarihli, 2025/5060 E., 2026/1852 K. sayılı kararında tüketici, satın aldığı konuttaki ayıplar için arabulucuya başvurmuş, anlaşamayınca 5.000 TL değer göstererek belirsiz alacak davası açmıştı. Bölge adliye mahkemesi, gösterilen değerin dava tarihindeki hakem heyeti sınırının altında kaldığını belirtti ve davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetti. Aksi kabulün hakem heyetlerini işlevsiz bırakacağını vurguladı. Daire bu kararı, aynı yöndeki Hukuk Genel Kurulu ve Daire kararlarına da atıf yaparak onadı. Bu dosyada tüketicinin önce arabulucuya gitmiş olması sonucu değiştirmedi.
Arabuluculuğun istisnaları nelerdir?
TKHK m. 73/A-1, dava şartı olarak arabuluculuğun uygulanmayacağı hâlleri sınırlı olarak sayar:
- Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar (2026 için 186.000 TL'nin altındakiler),
- Tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar,
- TKHK m. 73/6'da belirtilen davalar (Bakanlık, tüketici örgütleri ve ilgili kamu kurumlarının genel olarak tüketicileri ilgilendiren durumlarda açtığı davalar),
- TKHK m. 74'te belirtilen davalar,
- Tüketici işlemi niteliğinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar.
Son istisna özellikle konut alanlar için önemlidir. "Taşınmazın aynından doğan" uyuşmazlık, taşınmazın mülkiyetine veya tapu kaydına ilişkin talepleri ifade eder. Buna karşılık aynı konuttaki ayıplar nedeniyle bedel indirimi veya tazminat istenmesi bir para alacağıdır. Yukarıdaki 02.04.2026 tarihli kararda da konuttaki ayıplar için açılan tazminat davası, değerine göre hakem heyeti ve arabuluculuk kurallarına tabi tutulmuştur.
Menfi tespit davası da istisna değildir
Tüketiciler bazen bir satış sırasında imzalattırılan senetle hakkında icra takibi başlatılınca borçlu olmadığının tespiti için dava açar. Bu davanın arabuluculuğa tabi olup olmadığı tartışılmıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 02.05.2023 tarihli, 2022/8500 E., 2023/1197 K. sayılı kararında tüketici, bir oto galeriden araç almış ve boş imzaladığını söylediği bir bono nedeniyle hakkında başlatılan takip üzerine menfi tespit davası açmıştı. Tüketici, menfi tespit davalarında arabuluculuğun zorunlu olmadığını savundu. Daire, TKHK m. 73/A'daki istisnaların sınırlı olarak sayıldığını, menfi tespit davasının bunlar arasında bulunmadığını belirtti. Ticari menfi tespit davalarına ilişkin farklı yöndeki kararın tüketici davalarına uygulanamayacağını kabul ederek davanın usulden reddini onadı. İcra takibine karşı menfi tespit davası hakkında genel bilgi için menfi tespit ve istirdat davasına ilişkin yazıya bakabilirsiniz.
Arabulucuya gitmeden dava açılırsa ne olur?
HUAK m. 18/A-2'ye göre davacı, arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Tutanak eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava doğrudan usulden reddedilir.
Usulden ret, hakkın kaybedildiği anlamına gelmez. Ancak zaman ve masraf kaybı demektir. Aradan geçen sürede zamanaşımı veya hak düşürücü süreler de risk oluşturabilir.
Dava yanlış mahkemede açıldıysa: Yargıtay daireleri arasında farklı yaklaşım
Uygulamada sık karşılaşılan bir durum, davanın asliye hukuk mahkemesinde açılması ve yargılama sırasında uyuşmazlığın aslında tüketici uyuşmazlığı olduğunun anlaşılmasıdır. Bu durumda arabulucuya sonradan başvurmak dava şartını tamamlar mı? Bu soruya Yargıtay'ın iki dairesi farklı cevap vermiştir.
Tamamlanamaz görüşü: Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 17.11.2025 tarihli, 2025/11709 E., 2025/15330 K. sayılı kararında dava asliye hukuk mahkemesinde açılmış, mahkeme daha sonra tüketici mahkemesi sıfatıyla yargılamaya devam etmişti. Davacı, verilen bir haftalık sürede arabulucuya başvurmuş, ancak süreç bu sürede sonuçlanmamıştı. Bölge adliye mahkemesi, arabuluculuğun dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken ve yargılama sırasında tamamlanamayan bir dava şartı olduğunu belirtti. Dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesinin davanın açılış tarihini değiştirmeyeceğini kabul etti. Daire bu kararı onadı.
Esasa girilmeden tamamlandıysa ret yok görüşü: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 31.03.2026 tarihli, 2025/4830 E., 2026/1777 K. sayılı kararında ise dava, otel yangınında hayatını kaybedenlerin yakınları tarafından asliye hukuk mahkemesinde açılmıştı. Mahkeme davaya tüketici mahkemesi sıfatıyla bakılmasına karar verdi. Davacılar arabulucuya başvurdu ve son tutanak, esasa girilmeden önce düzenlendi. Daire, usul ekonomisi gözetildiğinde dava şartının yerine getirildiğinin kabul edilmesi gerektiğini belirterek davayı usulden reddeden kararı bozdu.
Bu iki karar, olayların farklılıklarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Ancak açık olan şudur: Uyuşmazlığın tüketici uyuşmazlığı olabileceği ihtimali varsa arabulucuya baştan başvurmak, sonradan doğabilecek bu tartışmanın önüne geçer.
Tüketici için arabuluculukta özel kurallar
TKHK m. 73/A, tüketiciyi koruyan bazı özel kurallar içerir:
- İlk toplantıya katılmama yaptırımı tüketiciye uygulanmaz. HUAK m. 18/A-11'e göre geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücreti yarı oranında belirlenir. TKHK m. 73/A-2 bu hükmün tüketici aleyhine uygulanmayacağını açıkça belirtir. Bu yaptırımın genel olarak nasıl işlediğini arabuluculuk toplantısına katılmamaya ilişkin yazıda anlatmıştım.
- Arabuluculuk ücreti. TKHK m. 73/A-3'e göre taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması, anlaşma veya anlaşamama hâllerinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu tutar tarifedeki iki saatlik ücret tutarını geçemez. Dava tüketici lehine sonuçlanırsa bu ücret davalıdan tahsil edilir.
- Süre. HUAK m. 18/A-9'a göre arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir.
- Zamanaşımı durur. HUAK m. 18/A-15'e göre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Ayrıntılar için arabuluculuğun zamanaşımına etkisine ilişkin yazıya bakabilirsiniz.
Kararların değerlendirmesi
İncelediğim kararlar, tüketici uyuşmazlıklarında usul kurallarına sıkı biçimde uyulduğunu gösteriyor:
- TKHK m. 73/A'daki istisnalar sınırlıdır. Kanunda sayılmayan davalar, örneğin menfi tespit davası, arabuluculuk şartına tabidir (3. HD 02.05.2023).
- Hakem heyeti sınırının altında değer gösterilen belirsiz alacak davasında önce hakem heyetine başvurmak gerekir. Arabulucuya gidilmiş olması bu eksikliği gidermez (3. HD 02.04.2026).
- Davanın yanlış mahkemede açılması hâlinde arabuluculuğun sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı konusunda daireler arasında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır (4. HD 17.11.2025 ve 3. HD 31.03.2026). Bu konu ileride bir içtihat birleştirme veya uyuşmazlık giderme kararına konu olabilir.
Uygulamaya dönük çıkarımlar
- Önce uyuşmazlığın değerini belirleyin. 2026 yılında 186.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetine, bu sınır ve üzerindeki uyuşmazlıklar için önce arabulucuya başvurun.
- Zarar miktarını tam bilmiyorsanız belirsiz alacak davasında gösterdiğiniz değerin hakem heyeti sınırının altında kalıp kalmadığına dikkat edin.
- Uyuşmazlığın tüketici işleminden mi yoksa ticari bir ilişkiden mi doğduğu konusunda şüphe varsa arabulucuya dava öncesinde başvurmak, sonradan usulden ret riskini azaltır.
- Senede dayalı bir icra takibine karşı tüketici olarak menfi tespit davası açacaksanız arabuluculuk şartını göz ardı etmeyin.
- Son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine ekleyin.
- Tapu iptali ve tescil gibi taşınmazın mülkiyetine ilişkin taleplerin arabuluculuktan istisna olduğunu, buna karşılık konuttaki ayıplar için para talebinin bu istisnaya girmediğini göz önünde bulundurun.
Arabuluculuk süreci hakkında genel bilgi için arabuluculuk çalışma alanı sayfasını, anlaşma sağlanamaması hâlinde izlenecek yol için arabuluculukta anlaşma olmazsa ne olacağına ilişkin yazıyı inceleyebilirsiniz.
Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanızdaki durumu değerlendirmez. Bir uyuşmazlığın tüketici uyuşmazlığı olup olmadığı, değeri ve hangi yola başvurulacağı; tarafların niteliğine, işlemin içeriğine ve başvuru tarihindeki parasal sınıra göre ayrıca incelenmelidir.
