Ceza Hukuku

HAGB, yargılama sonunda hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezası olması hâlinde, kurulan hükmün sanık hakkında hukukî sonuç doğurmaması sonucunu veren bir kurumdur (CMK m. 231).

Karar verilebilmesi için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve suçtan doğan zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi gerekir. Zarar derhal giderilemiyorsa, denetim süresi boyunca aylık taksitlerle ödenmesi koşuluyla da karar verilebilir.

HAGB kararı verilen sanık beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Bu sürede kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir. Aksi hâlde mahkeme hükmü açıklar; ancak sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa erteleme veya seçenek yaptırıma çevirme yönünde yeni bir hüküm de kurabilir.

HAGB kararları adlî sicile işlenmez; yalnızca bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir ve sadece bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkemece istenebilir.

İşkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda HAGB uygulanamaz.

HAGB kararlarına karşı uzun yıllar yalnızca itiraz yolu açıktı ve itiraz mercii kararı yalnızca şeklî koşullar yönünden inceleyebiliyordu. Bu durum, kararın esas yönünden hiçbir denetimden geçmemesi sonucunu doğuruyordu.

2024 yılında yapılan değişiklikle bu sistem terk edildi: CMK m. 272/3'teki istinaf sınırları saklı kalmak üzere, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesince verilen kararlar hakkında CMK m. 286 hükümleri uygulanır. Karar ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yolu açıktır. İstinaf ve temyiz incelemesinde karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden denetlenir.

Geçiş hükmü önemlidir: 1 Haziran 2024 tarihinden önce verilen HAGB kararları bakımından itiraz kanun yolunun uygulanmasına devam olunur ve bu itirazlar değişiklikten önceki hükümlere göre sonuçlandırılır.

Çoğu durumda zorunlu değildir ama kesinlikle önerilir. 18 yaşından küçükler ve ağır suçlarda avukat ücretsiz olarak baro tarafından atanır. Avukatsız alınan karakol ifadesi, sonradan hâkim önünde kabul etmezseniz tek başına delil sayılmaz.

Kural olarak en fazla 24 saattir. Toplu suçlarda savcı bu süreyi her seferinde 1 günü geçmeyecek şekilde en fazla 3 gün uzatabilir. Gözaltındaki kişi avukatıyla görüşme ve yakınlarına haber verilmesi hakkına sahiptir.