Ticari hayatta sık karşılaşılan bir tablo şudur: Bir şirket tedarikçisinden makine, hammadde ya da toptan ürün alır. Mal teslim edilir, fatura ödenir; birkaç hafta sonra malın bozuk, eksik ya da sözleşmede söylenen nitelikte olmadığı anlaşılır. Alıcı satıcıya ihtarname gönderip bedelin iadesini ister. Satıcının ilk cevabı çoğu zaman aynıdır: "Ayıbı süresinde bildirmediniz, malı olduğu gibi kabul etmiş sayılırsınız."
Bu cevap çoğu dosyada davanın sonucunu belirler. Çünkü iki tarafın da tacir olduğu satışlarda kanun, ayıbın bildirilmesi için çok kısa süreler öngörür. Bu yazıda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 23. maddesindeki iki ve sekiz günlük süreleri, gizli ayıpta "derhal bildirim" kuralını ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2023–2026 yıllarında verdiği kararları aktarıyorum.
Özetle: Tacirler arasındaki satışta ayıp teslim sırasında açıkça belli ise alıcı bunu iki gün içinde satıcıya bildirmelidir. Açıkça belli değilse alıcı malı teslimden sonra sekiz gün içinde incelemek ya da incelettirmek ve ayıp ortaya çıkarsa bu süre içinde bildirmek zorundadır. Olağan bir incelemeyle anlaşılamayacak gizli ayıplar ise ortaya çıktıkları anda hemen bildirilmelidir. Süresinde bildirim yapılmazsa alıcı malı ayıplı hâliyle kabul etmiş sayılır ve bedel iadesi, indirim gibi haklarını kaybedebilir. Bildirimin süresinde yapıldığını ispat yükü alıcıdadır.
Ayıp ne demek, hangi satışlarda TTK 23 uygulanır?
Hukuk dilinde "ayıp", satılan malın sözleşmede kararlaştırılan ya da alıcının haklı olarak beklediği niteliklerden yoksun olması demektir. Çalışmayan bir makine, içeriği vaat edilenden farklı bir ürün, standart dışı hammadde bunun tipik örnekleridir.
Satış sözleşmesinin genel kuralları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndadır (TBK). TTK'nın 23. maddesinin birinci fıkrası ise tacirler arasındaki satışlarda da TBK hükümlerinin uygulanacağını, ancak bu maddedeki özel hükümlerin saklı olduğunu söyler. Bu özel hükümlerden en önemlisi, ayıp bildirimine ilişkin (c) bendidir. Dolayısıyla aşağıda anlatılan kısa süreler, her iki tarafın da tacir olduğu satışlar için geçerlidir. Bir tüketicinin satın aldığı mallarda ayrı bir kanun ve farklı süreler uygulanır; bu yazı o konuyu kapsamaz.
Taşınmaz satışında gizli ayıp konusunu daha önce satın alınan evde gizli ayıp çıkmasıyla ilgili yazıda ayrıca ele almıştım.
Kanun ne diyor? İki gün, sekiz gün ve "hemen"
TTK'nın 23. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi üç ayrı durumu düzenler:
- Açık ayıp: Malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı iki gün içinde durumu satıcıya bildirmelidir.
- İnceleme ile anlaşılabilecek ayıp: Ayıp teslimde açıkça belli değilse alıcı, malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek veya incelettirmekle yükümlüdür. İnceleme sonunda mal ayıplı çıkarsa, haklarını korumak için durumu yine bu sekiz gün içinde satıcıya bildirmelidir.
- Diğer durumlar (gizli ayıp): Kanun bu durumda TBK'nın 223. maddesinin ikinci fıkrasına gönderme yapar.
TBK'nın 223. maddesine göre alıcı, satılanı işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmeli ve ayıp görürse uygun bir sürede satıcıya bildirmelidir. Gözden geçirmeyi ve bildirimi ihmal ederse satılanı kabul etmiş sayılır. Ancak olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp varsa bu kural uygulanmaz. Böyle bir ayıp sonradan anlaşılırsa hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse mal bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.
Kısacası tacirler arasında süreler "uygun süre" gibi esnek bir kalıba değil, gün sayısına bağlanmıştır. Gizli ayıpta bile süre, ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren çok kısadır.
Açık ayıp mı, gizli ayıp mı? Ayrımı kim yapar?
Uygulamada uyuşmazlığın çoğu, ayıbın hangi türe girdiği konusunda çıkar. Alıcı "ayıp sonradan ortaya çıktı" der; satıcı "teslimde bakılsa görülürdü" der. Bu sorunun cevabı teknik bir değerlendirme gerektirir ve mahkemeler genellikle bilirkişiye başvurur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 23.10.2023 tarihli, 2022/6374 E., 2023/6078 K. sayılı kararı bu ayrımın önemini gösteriyor. Dosyada alıcıya bir epilasyon cihazı ve bir oksijen jet cihazı satılmıştı. Kapatılan 19. Hukuk Dairesi önceki bozma kararında, iddia edilen ayıbın süresinde yapılacak bir incelemeyle belirlenip belirlenemeyeceğinin, buna göre ihbarın süresinde olup olmadığının ve gizli ayıp söz konusuysa ayıbın öğrenildiği andan itibaren derhal bildirilip bildirilmediğinin araştırılmasını istemişti. Bozmadan sonra alınan bilirkişi raporunda cihazlardan birinin üst ve yan çeperlerinde çıplak gözle görülebilen açıklık ve kırıklar bulunduğu, bunun açık ayıp olduğu belirlendi. Fatura 02.05.2013, ihbar ise 12.06.2013 tarihliydi. Mahkeme bu cihaz bakımından iki günlük sürenin kaçırıldığını, malın ayıplı hâliyle kabul edilmiş sayılacağını kabul etti. Diğer cihazdaki ayıp gizli ayıp sayıldı; ancak bilirkişiye göre bu ayıp makul olarak altı aylık kullanım içinde anlaşılabilecekken noter ihbarı bu süreyi de aşmıştı. Dava reddedildi ve Yargıtay kararı onadı.
Buradan çıkan sonuç şudur: Ayıbın "gizli" olduğunu söylemek tek başına yetmez. Ayıbın niteliği ve ne zaman fark edilebileceği bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Bilirkişi ayıbın daha erken anlaşılabileceğini söylerse, alıcının geç bildirimi hak kaybına yol açabilir.
Laboratuvar analizi gerektirmeyen ayıp: Yargıtay'ın 2026 tarihli kararı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 15.04.2026 tarihli, 2025/4745 E., 2026/2054 K. sayılı kararı, ayıbın türünün nasıl belirlendiğine iyi bir örnektir. Davacı şirket, satın aldığı el temizleme jellerinin alkol oranının vaat edilenden çok düşük olduğunu ileri sürdü. Ürünler 24.03.2020'de teslim edilmiş, alıcı 04.05.2020'de laboratuvar analizi yaptırmış ve 11.05.2020'de ihtarname göndermişti.
İlk derece mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak ürünlerin ayıplı olduğunu kabul etti. Ancak bilirkişiye göre alkol oranı iddia edilen seviyede olsaydı bu durum laboratuvar analizi olmadan da anlaşılabilirdi. Mahkeme bu nedenle ayıbı teslim sırasında açıkça belli olan bir ayıp saydı. Alıcının ayıba bağlı haklarını kullanabilmesi için ihbarın zamanında yapıldığını kanıtlaması gerektiğini, ihbarın ise süresinde olmadığını belirterek bedel iadesi talebini reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetti; Yargıtay da kararı onadı.
Bu kararın uygulamadaki mesajı açıktır: Ürün "ayıplı" çıksa bile bildirim süresi kaçırılmışsa alıcı ödediği bedeli geri alamayabilir. Malın ayıplı olduğunu ispat etmek ile ayıbı süresinde bildirdiğini ispat etmek iki ayrı meseledir.
Sekiz gün mekanik olarak mı uygulanır? Dokuzuncu günde yapılan bildirim
Her dosyada sürenin takvime bakılarak hesaplanması yetmez. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 10.03.2026 tarihli, 2025/4681 E., 2026/1407 K. sayılı kararı bu açıdan önemlidir.
Olayda alıcı şirkete bir maske üretim makinesi satılmıştı. İlk makine çalışmayınca satıcı onu geri alıp yerine ikinci bir makine teslim etti. Alıcı, ikinci makinenin de randımanlı çalışmadığını teslimden dokuz gün sonra e-postayla bildirdi. Bölge adliye mahkemesi, sekiz günlük sürenin geçtiği gerekçesiyle bedel iadesi talebini reddetti.
Yargıtay bu kararı bozdu. Gerekçeye göre alıcının e-postasında, makinenin satıcının personeli de hazır bulunurken ilk kez çalıştırıldığı, bu sırada yeniden arızalar çıktığı ve parçalar beklenerek giderilmeye çalışıldığı anlatılıyordu. E-posta içeriği doğruysa arıza baştan beri devam etmiş ve satıcı teslim sırasında bundan haberdar olmuştu. Bu durumda dokuzuncu günde yapılan bildirime sekiz günlük sürenin uygulanması doğru değildi. Mahkemenin gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırarak bu hususları değerlendirmesi gerekiyordu.
Bu karar, sürelerin önemini azaltmaz. Ancak satıcının ayıptan teslim anında haberdar olduğu, onarım için müdahale ettiği durumlarda olayın bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Bu tür dosyalarda teslim tutanakları, servis formları ve yazışmalar belirleyici olur.
Bildirim nasıl yapılmalı ve kim ispat eder?
Kanun ayıp bildirimi için TTK'nın 23. maddesinde özel bir şekil öngörmez. TTK'nın 18. maddesinin üçüncü fıkrası ise tacirler arasında temerrüde düşürme, sözleşmeyi feshetme ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta (KEP) ile yapılacağını düzenler. Ayıp bildirimi bu sayımda açıkça yer almaz. Yukarıdaki 2026 tarihli kararda da Yargıtay e-postayla yapılan bildirimin içeriğini değerlendirmiştir.
Asıl sorun ispattır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 23.01.2024 tarihli, 2022/4135 E., 2024/534 K. sayılı kararıyla onanan bölge adliye mahkemesi kararında şu tespitler yer alıyor:
- İki ve sekiz günlük süreler içinde ihbarda bulunmak, alıcının yasal haklarını kullanabilmesi için zorunludur.
- İhbarın bu süre içinde satıcıya ulaşması şart değildir; süre içinde gönderilmesi alıcının haklarını korur.
- Alıcı, ihbarı süresinde yaptığını ispatlamalıdır. O dosyada alıcı sözlü bildirim yaptığını ileri sürmüş, ancak bunu yazılı bir delille kanıtlayamamıştı.
- Gizli ayıp bulunduğu varsayılsa bile ayıp ortaya çıktıktan sonra aylarca ihtar çekilmemesi, derhal bildirim yükümlülüğüne aykırıdır.
Bu nedenle telefonla, sözlü olarak ya da sevkiyat şoförüne söylenerek yapılan bildirimler, sonradan inkâr edildiğinde ispat sorunu doğurur. Uygulamada en güvenli yol, bildirimin tarihini ve içeriğini kesin olarak gösteren noter ihtarnamesi veya KEP'tir. Süre çok kısa olduğundan, en azından tarihi belli bir e-posta ile hemen bildirim yapılıp ardından resmî kanaldan teyit edilmesi de düşünülebilir.
Benzer bir kısa süre faturaya itiraz için de geçerlidir; bu konuyu faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesinin sonuçlarını anlatan yazıda ele almıştım. Faturaya itiraz ile ayıp bildirimi farklı şeylerdir; biri diğerinin yerine geçmeyebilir.
Süresinde bildirim yapılırsa alıcının hakları
Bildirim külfeti yerine getirilmişse alıcı TBK'nın 227. maddesindeki seçimlik haklardan birini kullanabilir:
- Malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönmek,
- Malı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim istemek,
- Aşırı masraf gerektirmiyorsa malın ücretsiz onarılmasını istemek,
- İmkân varsa malın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek.
Alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Satıcı ise malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve zararın tamamını gidererek bu hakların kullanılmasını önleyebilir.
Zamanaşımı: TBK'nın 231. maddesine göre satıcı daha uzun bir süre üstlenmemişse, ayıptan doğan davalar, ayıp sonradan ortaya çıksa bile malın teslimden itibaren iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Satıcı malı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa bu iki yıllık süreden yararlanamaz. Yani süresinde bildirim yapmak tek başına yetmez; dava da bu süreler gözetilerek açılmalıdır.
Satıcının ağır kusuru: Süre kaçırılsa bile kapı kapanır mı?
TBK'nın 225. maddesine göre ağır kusurlu olan satıcı, ayıbın kendisine süresinde bildirilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kısmen de olsa kurtulamaz. Aynı hüküm, satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar için de geçerlidir.
Bu hüküm, süreyi kaçıran alıcı için bir imkân gibi görünse de her dosyada kendiliğinden uygulanmaz. Satıcının ayıbı bildiğinin, gizlediğinin veya meslek gereği bilmesi gerektiğinin somut olaya göre ileri sürülmesi ve ispat edilmesi gerekir. 2024 tarihli kararda bölge adliye mahkemesi, satıcının alıcıyı aldattığının ileri sürülmediğini ve ispat edilmediğini de ayrıca belirtmişti. Bu nedenle ağır kusur iddiasına güvenip bildirimi geciktirmek doğru bir strateji değildir.
Kararların değerlendirmesi
İncelediğim kararlar birlikte okunduğunda Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yaklaşımı şöyle özetlenebilir:
- Tacirler arasındaki satışta iki ve sekiz günlük süreler sıkı uygulanmaktadır. Süre kaçırılırsa mal ayıplı hâliyle kabul edilmiş sayılır ve bedel iadesi talebi reddedilebilir (2024 ve 2026 tarihli onama kararları).
- Ayıbın açık mı gizli mi olduğu bilirkişi raporuyla belirlenir. Basit bir incelemeyle anlaşılabilecek ayıp açık ayıp sayılabilir (2023 ve 2026 tarihli kararlar).
- Gizli ayıpta süre, ayıbın ortaya çıktığı anda başlar ve bildirim "hemen" yapılmalıdır; aylarca beklemek hak kaybına yol açar (2024 tarihli karar).
- İhbarın süre içinde gönderilmesi yeterlidir; satıcıya ulaşması şart değildir. Ancak ispat yükü alıcıdadır (2024 tarihli karar).
- Satıcının teslim anında arızadan haberdar olduğu, arızanın baştan beri sürdüğü durumlarda süre mekanik olarak uygulanmamalı, olay araştırılmalıdır (2026 tarihli bozma kararı).
Uygulamaya dönük çıkarımlar
- Malı teslim aldığınız gün dış görünüşünü, miktarını ve ambalajını kontrol edin. Görünür bir sorun varsa iki gün içinde yazılı bildirim yapın.
- Makine, hammadde veya kimyasal ürün gibi incelenmesi gereken mallarda sekiz günlük süre içinde test ya da kontrol yaptırın. Sonucu beklemeden ilk şüphede satıcıyı yazılı olarak uyarın.
- Bildirimi tarihi ve içeriği kanıtlanabilir bir yolla yapın: noter ihtarnamesi veya KEP en güvenli yollardır. Telefonla yapılan bildirim ispat sorunu yaratabilir.
- Bildirimde hangi malın, hangi faturayla, ne zaman teslim edildiğini ve ayıbın ne olduğunu somut olarak yazın.
- Gizli bir ayıp sonradan ortaya çıkarsa beklemeyin; ortaya çıktığı gün bildirin. Gerekirse sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti isteyin.
- Teslim tutanaklarını, servis formlarını ve yazışmaları saklayın. Satıcının arızadan teslim sırasında haberdar olduğunu gösteren belgeler önem kazanabilir.
- Bildirimden sonra dava için TBK'nın 231. maddesindeki iki yıllık zamanaşımını gözetin.
Ticari sözleşmeler ve alacak uyuşmazlıkları hakkında genel bilgi için ticaret ve şirketler hukuku çalışma alanı sayfasını inceleyebilirsiniz.
Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanızdaki durumu değerlendirmez. Ayıp bildiriminin süresinde yapılıp yapılmadığı; tarafların tacir olup olmadığına, malın niteliğine, teslim tarihine, ayıbın türüne, sözleşme hükümlerine ve bildirimin şekline göre ayrıca incelenmelidir.
