Ceza yargılamasının sonunda mahkeme "sanık hakkında kurulan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına" dediğinde, duruşma salonundan çıkan kişilerin çoğunun aklında aynı sorular olur: Ceza aldım mı, almadım mı? Bu karar sicilime işlenir mi? Beş yıl boyunca neye dikkat etmeliyim? Kararı kabul etmezsem ne olur?
Bu yazıda kısaca HAGB olarak anılan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 231. maddesinin bugün yürürlükte olan metni üzerinden aktarıyorum. Madde son olarak 31 Temmuz 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan ve yayımı tarihinde yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla değiştirildi. 2024 yılında 7499 sayılı Kanunla yapılan önemli değişiklikler de hâlâ uygulamayı belirliyor. Yargıtay ceza dairelerinin 2024–2026 yıllarında verdiği kararlarla birlikte, HAGB'nin şartlarını, sonuçlarını ve uygulamada en çok hata yapılan noktaları ele alıyorum.
Özetle: HAGB, sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulduğu hâlde bu hükmün açıklanmaması ve beş yıllık denetim süresi boyunca sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasıdır. Verilen ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olmalı; sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamalı, mahkeme yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalı ve somut maddi zarar varsa giderilmelidir. 1 Haziran 2024'ten sonra verilen kararlarda sanığın kabulü artık şart değildir. Karar adli sicile değil, ayrı bir sisteme kaydedilir. Denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçirilirse dava düşer; aksi hâlde hüküm açıklanır.
HAGB nedir, ceza almış sayılır mısınız?
HAGB'de mahkeme yargılamayı sonuna kadar yürütür, sanığın suçu işlediği kanaatine varır ve bir ceza belirler. Ancak bu hükmü açıklamaz, yani hüküm sanık hakkında sonuç doğurmaz. CMK m. 231/5 bunu açıkça söyler: hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder.
Bu nedenle HAGB ne beraattir ne de kesinleşmiş bir mahkûmiyet. Daha doğru bir ifadeyle, açıklanması bir süre ertelenmiş ve şartlı olarak askıya alınmış bir mahkûmiyet hükmüdür. Denetim süresi sorunsuz geçerse hüküm tamamen ortadan kalkar ve dava düşer. Süre içinde kasıtlı yeni bir suç işlenirse hüküm açıklanır ve olağan bir mahkûmiyet gibi sonuç doğurur.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi'nin 04.02.2026 tarihli kararındaki karşı oy yazısında, Ceza Genel Kurulu kararlarına atıfla HAGB kararının "hukuki sonuç doğurmama" niteliğine rağmen bazı etkileri olduğu hatırlatılır: sanık belirli bir süre denetime tabi tutulur, karar kendisine özgü bir sisteme kaydedilir, denetim süresinde ikinci bir HAGB'ye engel olur ve yargılama giderleri sanığa yüklenebilir. Bu etkileri bilmek, kararın neden "hiçbir şey olmamış gibi" görülmemesi gerektiğini anlamak için önemlidir.
HAGB'nin şartları nelerdir?
CMK m. 231/5 ve 231/6'ya göre HAGB kararı verilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Cezanın miktarı: Yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır. Burada esas alınan, kanundaki soyut ceza değil, indirimler uygulandıktan sonra mahkemenin belirlediği sonuç cezadır.
- Önceki mahkûmiyet: Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olmalıdır. Taksirli bir suçtan önceki mahkûmiyet bu şartı engellemez.
- Olumlu kanaat: Mahkeme, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarına bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır.
- Zararın giderilmesi: Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme ya da tazmin yoluyla tamamen giderilmelidir.
- Kapsam dışı suç olmaması: CMK m. 231/14'ün güncel metnine göre HAGB hükümleri, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz.
Son madde 7589 sayılı Kanunla gelen yenilik niteliğindedir. Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 17.02.2026 tarihli kararında aktarılan, 7499 sayılı Kanunla verilmiş önceki metinde bu fıkra Anayasa'nın 174. maddesinde koruma altına alınan inkılap kanunlarında yer alan suçları kapsam dışında tutuyordu. Fıkranın 31.07.2026'dan itibaren yürürlükte olan metninde ise işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin kötü muamele niteliğindeki suçları sayılmaktadır.
Ayrıca uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta taraflar uzlaşırsa dava zaten uzlaşma hükümlerine göre sonuçlanır.
Zararın giderilmesi şartı: her dosyada aranır mı?
Uygulamada en sık hata yapılan şart zararın giderilmesidir. Bazı mahkemeler, somut ve ölçülebilir bir zarar bulunmayan dosyalarda da "sanık katılanın zararını gidermedi" gerekçesiyle HAGB'ye yer olmadığına karar verebiliyor. Yargıtay bu yaklaşımı bozuyor.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 30.09.2024 tarihli, 2023/12487 E., 2024/9750 K. sayılı kararında, Ceza Genel Kurulu'nun 2009 ve 2012 tarihli kararlarına atıfla, giderilmesi gereken zararın somut ve belirlenebilir maddi zarar olduğu vurgulanmıştır. Daireye göre ortada giderilebilir somut bir zarar yoksa, mahkeme yalnızca "zarar giderilmedi" diyerek HAGB'yi reddedemez. Sanığın kişilik özelliklerini ve duruşmadaki tutumunu değerlendirmesi, yeniden suç işleyip işlemeyeceği konusunda kanaatini açıklaması gerekir.
Aynı daire 13.04.2026 tarihli, 2025/7853 E., 2026/5885 K. sayılı kararında bu ilkeyi tekrarlamış ve Ceza Genel Kurulu'nun "kanaat verici basit bir araştırma ile belirlenecek maddi zararların esas alınması, manevi zararların bu kapsama dahil edilmemesi" gerektiği yönündeki kararını hatırlatmıştır. Yani mağdurun yaşadığı üzüntü veya manevi zarar, HAGB için ödenmesi gereken zarar kapsamında değildir.
Maddi zarar varsa ve sanık bunu hemen ödeyemiyorsa CMK m. 231/9 bir imkân tanır. Mahkeme, zararın denetim süresince aylık taksitler hâlinde tamamen ödenmesi koşuluyla da HAGB kararı verebilir.
Sanığın kabulü artık şart mı?
Eski düzenlemede CMK m. 231/6'nın son cümlesi "Sanığın kabul etmemesi hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez" diyordu. Bu nedenle mahkemeler sanığa HAGB'yi kabul edip etmediğini sorar, sanık "kabul etmiyorum" derse HAGB verilmezdi. Pek çok sanık, beraat beklediği için ya da kurumun sonuçlarını bilmediği için HAGB'yi reddederdi.
7499 sayılı Kanunla bu cümle kaldırıldı. Kanunun CMK'ya eklediği geçiş hükmüne göre ise 1 Haziran 2024'ten önce verilen HAGB kararları bakımından kabul şartı aranmaya devam eder. Yargıtay'ın 2026 kararları bu ayrımı açıkça uyguluyor:
- Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 13.04.2026 tarihli, 2025/7853 E., 2026/5885 K. sayılı kararında, bozma üzerine 05.12.2024 tarihli duruşmada yeniden hüküm kurulduğu için sanığın kabulünün gerekli olmadığı belirtilmiştir. Mahkemenin "sanık HAGB'nin uygulanmasını istemedi" gerekçesiyle HAGB'ye yer olmadığına karar vermesi hukuka aykırı bulunmuş ve hüküm bozulmuştur.
- Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 17.02.2026 tarihli, 2025/3486 E., 2026/3026 K. sayılı kararında ise hüküm 1 Haziran 2024'ten önce kurulmuş ve sanık HAGB'yi kabul etmediğini beyan etmişti. Daire, geçiş hükmü gereği bu beyanın geçerli olduğunu kabul etmiş ve HAGB verilmemesinde isabetsizlik görmemiştir.
Bugün verilen kararlar bakımından pratik sonuç şudur: Sanık HAGB'yi istemediğini söylese de mahkeme şartları değerlendirmek zorundadır. Aynı 5. Ceza Dairesi kararına göre HAGB'nin şartları, erteleme veya seçenek yaptırıma çevirme gibi diğer bireyselleştirme yollarından önce incelenmelidir.
Suçsuz olduğunuzu düşünüyorsanız: kanun yolu
Kabul şartının kalkmasıyla akla şu soru geliyor: Suçu işlemediğini düşünen ve beraat isteyen kişi ne yapacak? Cevap CMK m. 231/12'dedir. Güncel metne göre HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf incelemesinde karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. Bölge adliye mahkemesinin kararları hakkında CMK m. 286 uygulanır. Karar ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yoluna gidilebilir.
Geçiş hükmüne göre bu kanun yolu düzenlemesi 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına uygulanır. Bu tarihten önce verilen kararlar için itiraz yolu ve eski hükümler geçerliliğini korur. Kısacası bugün HAGB kararı alan ve suçlamayı kabul etmeyen kişi, kararı yalnızca şekli şartlar yönünden değil, suçun sabit olup olmadığı yönünden de üst mahkemeye taşıyabilir. Kanun yolu süresinin kaçırılmaması bu noktada belirleyicidir.
Denetim süresi: beş yıl boyunca neye dikkat etmelisiniz?
CMK m. 231/8'e göre HAGB kararı verilen sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. Bu süre içinde:
- Mahkeme, bir yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik tedbiri belirleyebilir: bir eğitim programına devam, gözetim altında ücret karşılığı çalışma, belli yerlere gitmeme veya belli yerlere devam etme ya da takdir edilecek başka bir yükümlülük.
- Dava zamanaşımı durur. Yani denetim süresi zamanaşımı hesabına katılmaz.
- Kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez.
Son kuralın uygulamadaki önemini Yargıtay 2. Ceza Dairesi'nin 04.02.2026 tarihli, 2025/469 E., 2026/1681 K. sayılı kararı gösteriyor. Sanık hakkında daha önce iftira suçundan HAGB kararı verilmiş, sanık temyize konu hırsızlık suçunu bu kararın denetim süresi içinde işlemişti. İlk derece mahkemesi hırsızlık suçundan da HAGB kararı verdi. Daire, CMK m. 231/8'in ikinci cümlesine dayanarak bu kararı bozdu: denetim süresinde işlenen kasıtlı suç için ikinci kez HAGB verilmesi mümkün değildir. Kararda bir üye, kararı yalnızca sanığın temyiz ettiğini ve sanık lehine kazanılmış hak oluştuğunu belirterek karşı oy kullanmıştır. Bu durum, konunun Yargıtay içinde de tartışıldığını göstermektedir.
Denetim süresi iyi geçerse
CMK m. 231/10'a göre denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyulursa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. Bu noktadan sonra ortada açıklanabilecek bir hüküm kalmaz.
Denetim süresinde yeni suç işlenirse
CMK m. 231/11'e göre denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenirse ya da denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar. Ancak kanun mahkemeye bir esneklik de tanır. Yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendiren mahkeme; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir hüküm kurabilir. Açıklanan veya yeniden kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii ise yalnızca bu fıkradaki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapar.
Burada dikkat edilmesi gereken ayrım şudur: Kanun hükmün açıklanması için "kasten" işlenmiş yeni bir suçu arar. Taksirle işlenen bir suç, tek başına hükmün açıklanması sonucunu doğurmaz.
HAGB sicile işlenir mi?
CMK m. 231/13'e göre HAGB kararı, bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde ve bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. Yukarıda andığım 2. Ceza Dairesi kararındaki karşı oyda da Ceza Genel Kurulu'na atıfla HAGB kararının "adli sicile işlenmese dahi kendisine mahsus bir sisteme kaydedildiği" vurgulanır.
Dolayısıyla HAGB kararı, mahkûmiyet hükümleri gibi adli sicil kaydına işlenmez. Ancak kayıt yok değildir; yargı makamları yeni bir soruşturma veya kovuşturmada bu kaydı görebilir. Özellikle denetim süresinde ikinci bir HAGB'nin engellenmesi bu kayıt sayesinde mümkün olur. Adli sicil ve arşiv kaydı arasındaki farkı daha ayrıntılı olarak adli sicil kaydının silinmesine ilişkin yazıda anlattım.
HAGB kararında ceza ertelenebilir mi?
Hayır. CMK m. 231/7'ye göre açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olsa bile seçenek yaptırımlara çevrilemez. Mahkeme ya HAGB kararı verir ya da şartları yoksa hükmü açıklayıp erteleme veya seçenek yaptırım gibi diğer imkânları değerlendirir. İkisinin bir arada uygulanması mümkün değildir. Yukarıda aktardığım 5. Ceza Dairesi kararına göre de değerlendirme sırası önemlidir: önce HAGB'nin şartları incelenir.
Kararların değerlendirmesi
Yargıtay'ın 2024–2026 kararları birlikte okunduğunda üç eğilim öne çıkıyor:
- Zarar şartı dar yorumlanıyor. Giderilmesi gereken zarar somut ve belirlenebilir maddi zarardır. Manevi zarar veya ölçülemeyen bir mağduriyet, HAGB'yi reddetmek için yeterli gerekçe değildir (Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2024/9750 K. ve 2026/5885 K.).
- Kabul şartında tarih belirleyici. 1 Haziran 2024'ten önce verilen kararlarda sanığın kabul etmeme beyanı hâlâ sonuç doğurur. Bu tarihten sonra kurulan hükümlerde ise sanığın itirazı HAGB'yi engellemez (Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 2026/3026 K.; 5. Ceza Dairesi, 2026/5885 K.).
- Denetim süresindeki ikinci kasıtlı suç ciddi bir engel. Denetim süresinde işlenen kasıtlı suç için ikinci bir HAGB verilemez. Kazanılmış hak bakımından karşı görüş bulunsa da daire çoğunluğu kanunun açık hükmünü uyguluyor (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2026/1681 K.).
Uygulamaya dönük çıkarımlar
- HAGB bir beraat değildir. Mahkûmiyet hükmü kurulmuş, ancak açıklanması beş yıl süreyle ertelenmiştir.
- Suçlamayı kabul etmiyorsanız, 1 Haziran 2024'ten sonra verilen kararlar için "HAGB'yi reddetmek" bir çözüm değildir. Yol, kararı istinaf (veya kanunda öngörülen hâllerde temyiz) yoluyla üst mahkemeye taşımaktır.
- Dosyada somut bir maddi zarar varsa, bunun hüküm verilmeden önce giderilmesi veya taksitle ödenmesinin istenmesi HAGB şartlarının oluşması bakımından önem taşır. Somut bir maddi zarar yoksa, "zarar giderilmedi" gerekçesi Yargıtay kararlarına göre yeterli değildir.
- Denetim süresinde kasıtlı yeni bir suç işlenmesi hem önceki hükmün açıklanmasına hem de yeni suçta HAGB imkânının ortadan kalkmasına yol açabilir.
- Denetimli serbestlik yükümlülüğü verildiyse bu yükümlülüklere uyulmaması da hükmün açıklanması sebebidir.
- HAGB kararı adli sicile işlenmez, ancak ayrı bir sistemde kayıtlıdır ve yargı makamları bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında bu kaydı kullanabilir.
- İşkence, eziyet ve kamu görevlilerinin kötü muamele niteliğindeki suçlarında 31.07.2026'dan itibaren yürürlükte olan metne göre HAGB uygulanmaz.
Ceza yargılamasının önceki aşamalarına ilişkin olarak ifadeye çağrıldığınızda haklarınızı ve şikâyetten vazgeçmenin davaya etkisini anlatan yazılara da bakabilirsiniz. Ceza yargılamasına ilişkin genel bilgi için ceza hukuku çalışma alanı sayfasını inceleyebilirsiniz.
Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanızdaki durumu değerlendirmez. HAGB şartlarının oluşup oluşmadığı; hükmün tarihine, suçun niteliğine, adli sicil kaydına ve dosyadaki zarar durumuna göre ayrıca incelenmelidir.
