Boşanma sürecinde nafaka, velayet ve mal paylaşımı kadar sık sorulan, ama çoğu zaman son ana bırakılan bir soru vardır: "Boşandıktan sonra eski eşimin soyadını kullanmaya devam edebilir miyim?" Yıllarca aynı soyadıyla çalışmış, çocuklarıyla aynı soyadını taşıyan, iş çevresinde bu isimle tanınan bir kadın için soyadının değişmesi yalnızca bir nüfus işlemi değildir; meslek hayatını, sosyal çevresini ve çocuklarıyla ilgili günlük işlemleri doğrudan etkiler.

Bu yazıda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 173. maddesini, kadının eski eşinin soyadını kullanabilmesi için aranan "menfaat" ve "zarar vermeme" şartlarını, verilen iznin hangi durumlarda kaldırılabileceğini ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2022–2026 yıllarında verdiği kararları aktarıyorum.

Özetle: Kural olarak boşanan kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Ancak kadın, eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun eski eşine zarar vermeyeceğini ispat ederse hâkim bu soyadını taşımasına izin verir. Yargıtay; uzun süren evlilik, ortak çocuklar, velayetin annede olması, iş ve sosyal hayatta bu soyadıyla tanınma gibi durumları menfaat olarak kabul etmektedir. Koşullar değişirse eski eş iznin kaldırılmasını isteyebilir; bu davada ispat yükü ona aittir.

Boşanınca soyadı ne olur? Temel kural

TMK'nın 173. maddesinin birinci fıkrasına göre boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Yani boşanma kesinleştiğinde kadının soyadı kendiliğinden bekârlık soyadına döner.

Aynı fıkra bir özel durumu da düzenler: Kadın evlenmeden önce dul idiyse, yani önceki evliliğinden kalan soyadını taşıyorsa, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.

Maddenin ikinci fıkrası ise bu genel kuralın istisnasıdır: Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir. Son fıkraya göre ise koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Kanun metni bu düzenlemeyi kadın ve koca kavramlarıyla kurmuştur. Bu yazı da kanundaki bu düzenlemeyi esas alır.

İzin nasıl ve ne zaman istenir?

Eski eşin soyadını kullanma izni hâkimden istenir; kendiliğinden verilmez. Kararlarda bu talebin iki şekilde ileri sürüldüğü görülüyor:

  • Boşanma davası içinde: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 12.09.2024 tarihli, 2023/9115 E., 2024/5846 K. sayılı kararına konu dosyada kadın, karşı boşanma davasında boşandıktan sonra eşinin soyadını kullanmaya devam etmeyi de talep etmişti.
  • Boşanmadan sonra ayrı bir davayla: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 22.11.2023 tarihli, 2023/7907 E., 2023/5501 K. sayılı kararına konu dosyada taraflar anlaşmalı olarak boşanmış, kadın bir hafta sonra ayrı bir dava açmıştı.

Anlaşmalı boşanmalarda eşin soyadını kullanmaya izin verdiği de görülür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 31.10.2024 tarihli kararına konu olayda erkek, anlaşmalı boşanma sırasında kadının kendi soyadını kullanmasına izin vermişti. Bu tür bir iznin protokolde açık ve anlaşılır biçimde yazılması, sonradan çıkabilecek tartışmaları azaltır. Anlaşmalı boşanma protokolünün bağlayıcılığı hakkında protokolden dönülüp dönülemeyeceğini anlatan yazıya bakabilirsiniz.

"Menfaat" ne demek? Yargıtay hangi durumları yeterli görüyor?

Kanun "menfaat" kavramını tanımlamaz. Bu boşluğu Yargıtay kararları dolduruyor. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.11.2023 tarihli kararında hükmün amacını şöyle açıklamıştır: Boşanan kadının evliliğin sona ermesinden sonra eşinin soyadını taşımasına imkân tanıyan bu hükmün amacı, kadının sosyal durumunu korumasını sağlamaktır.

İncelediğim kararlarda menfaat olarak kabul edilen durumlar şunlardır:

Uzun evlilik, ortak çocuklar ve torunlar

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 08.04.2026 tarihli, 2026/1727 E., 2026/3862 K. sayılı kararında taraflar uzun süre evli kalmış, ortak çocukları ve torunları olmuştu. Kadın evlilik süresi boyunca erkeğin soyadıyla tanınmıştı. Bölge adliye mahkemesi kadının menfaatini ispat edemediği gerekçesiyle talebi reddetmişti. Yargıtay bu kararı bozdu: Bu koşullarda kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispat edilmiş sayılmalı, talep kabul edilmeliydi.

Velayetin annede olması ve uzun süre tanınma

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 12.09.2024 tarihli kararında ortak çocukların velayeti anneye verilmişti ve kadın on beş yıldır erkeğin soyadıyla tanınıyordu. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi menfaatin ispat edilmediğini kabul etmişti. Yargıtay bu değerlendirmeyi usul ve kanuna aykırı buldu ve kararı bozdu.

Sosyal hayatta ve resmî belgelerde bu soyadıyla tanınma

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 22.11.2023 tarihli kararına konu olayda kadın yabancı uyrukluydu ve yıllardır Türkiye'de yaşıyordu. Bölge adliye mahkemesi, kadının meslekte tanınmışlık gibi bir menfaate dayanmadığını, yalnızca belgelerdeki adın değiştirilmesinin emek ve masraf gerektirdiğini ileri sürdüğünü, bunun kanunun aradığı anlamda menfaat olmadığını söyleyerek davayı reddetmişti.

Yargıtay bu kararı bozdu. Gerekçeye göre kadının eşinin soyadını kullanması eski eşe bir zarar vermiyordu; kadın sosyal yaşamında bu soyadıyla tanınıyordu ve hem Almanya'da hem Türkiye'de belgeleri bu soyadıyla düzenlenmişti. Bu nedenle menfaat vardı ve talep kabul edilmeliydi.

Bu karar önemlidir: Menfaat yalnızca ünlü olmak, tanınmış bir meslek sahibi olmak ya da bu soyadıyla "isim yapmış" olmak anlamına gelmez. Sosyal çevrede ve resmî kayıtlarda bu soyadıyla tanınmak da değerlendirmeye girer.

Meslek hayatında tanınma: Eski eşin rıza göstermemesi yeterli mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 21.11.2023 tarihli, 2023/3735 E., 2023/5471 K. sayılı kararına konu olayda davacı kadın bir öğretmendi. Taraflar yaklaşık otuz yıl evli kalmış, boşandıktan sonra farklı illerde öğretmenlik yapmışlardı. Eski eş, aralarında artık evlilik birliği kalmadığını, soyadının kullanılmasına rıza göstermediğini ve kadının menfaati bulunmadığını savundu.

İlk derece mahkemesi, tanık olarak dinlenen ortak çocukların beyanlarına ve nüfus kayıtlarına dayanarak davayı kabul etti. Gerekçede kadının uzun evlilik nedeniyle iş ve sosyal çevresinde bu soyadıyla bilindiği, çocukların da anneleriyle aynı soyadını taşımak istediği, eski eşe bir zarar verileceğinin ise ispat edilemediği belirtildi. Bölge adliye mahkemesi davayı reddetti; ancak Yargıtay bu kararı 07.12.2022 tarihinde bozdu. Gerekçeye göre kadın iş ve sosyal yaşamında bu soyadıyla tanınıyor, bütün işlemlerini bu soyadıyla yapıyordu. Bölge adliye mahkemesi bozmaya uyarak davayı kabul etti ve Yargıtay bu son kararı onadı.

Bu dosya iki noktayı gösteriyor. Birincisi, eski eşin "rıza göstermiyorum" demesi tek başına talebin reddi için yeterli görülmemiştir; kanunun aradığı şey menfaat ve zarar şartlarıdır. İkincisi, ortak çocukların tanıklığı ve çocukların anneleriyle aynı soyadını taşıma isteği de değerlendirmeye alınmıştır.

Mahkeme hangi delillere bakıyor?

Menfaati ispat yükü, izni isteyen kadındadır. İncelediğim kararlarda mahkemelerin şu delillere dayandığı görülüyor:

  • Nüfus kayıtları ve evlilik süresi,
  • Ortak çocukların varlığı, yaşları ve velayetin kimde olduğu,
  • Kadının iş ve sosyal çevresini tanıyan kişilerin, gerektiğinde ortak çocukların tanık beyanları,
  • Kadının çalıştığı kurumdaki kayıtlar, mesleki belgeler ve resmî evraklarda kullanılan soyadı.

"Kocaya zarar vermeme" şartı

Kanun, menfaatin yanında eski eşe zarar verilmemesini de arar. Kararlarda bu şart genellikle menfaatle birlikte değerlendiriliyor. Eski eş, soyadının kullanılmasının kendisine somut olarak nasıl zarar verdiğini ortaya koyamıyorsa bu şart engel olmuyor.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 31.10.2024 tarihli, 2024/5079 E., 2024/8092 K. sayılı kararıyla onanan bölge adliye mahkemesi kararı bu açıdan yol göstericidir. Bu kararda tanıkların soyut nitelikteki beyanlarının, soyadının kullanımından kaynaklanan bir zararı tek başına göstermeyeceği belirtilmiştir.

Verilen izin sonradan kaldırılabilir mi?

Evet. TMK'nın 173. maddesinin son fıkrasına göre koca, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir. Ancak bu, eski eşin "artık istemiyorum" demesiyle olmaz; koşulların gerçekten değiştiği ispatlanmalıdır.

İznin kaldırıldığı örnek: Yeni bir birliktelik ve çocuk

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 04.10.2022 tarihli, 2022/8087 E., 2022/7712 K. sayılı kararında taraflar boşandıktan sonra bir süre birlikte yaşamaya devam etmiş, kadının soyadı kullanma izni bu dönemde verilmişti. Daha sonra kadın başka bir erkekle fiilen birlikte yaşamaya başlamış ve o kişiden çocuk sahibi olmuştu. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi iznin kaldırılması talebini reddetmişti. Yargıtay, bu durumda kadının eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati olduğundan söz edilemeyeceğini, erkeğin iznin kaldırılmasını istemekte haklı olduğunu belirterek kararı bozdu.

İznin kaldırılmadığı örnek: Çocuğun üstün yararı ve iş hayatı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 31.10.2024 tarihli kararına konu olayda erkek, anlaşmalı boşanmada verdiği iznin kaldırılmasını istemişti. Kadının hâlâ evliymiş gibi davrandığını ve kendi itibarını zedelediğini ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi davayı kabul etti; ancak bölge adliye mahkemesi kararı kaldırarak davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesine göre:

  • İznin kaldırılması koşulların değişmesine bağlıdır ve ispat yükü, kadının artık menfaati kalmadığını veya soyadı kullanımının kendisine zarar verdiğini iddia eden erkektedir.
  • Ortak çocuk ergin değildi ve fiilen annenin yanında yaşıyordu; çocuğun üstün yararı devam ediyordu.
  • Kadın üst düzey yöneticiydi ve çalışma hayatında bu soyadıyla tanınıyordu.
  • Erkek, soyadı kullanımından kaynaklanan somut bir zararı ispat edememişti.

Yargıtay bu kararı onadı.

Kararların değerlendirmesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin incelediğim kararları birlikte okunduğunda şu tablo ortaya çıkıyor:

  • Daire, menfaat şartını dar yorumlayan ret kararlarını incelediğim 2022–2026 tarihli kararlarda istikrarlı biçimde bozmuştur. Uzun evlilik, ortak çocuklar, velayetin annede olması ve bu soyadıyla tanınma menfaat için yeterli görülmüştür.
  • Hükmün amacı kadının sosyal durumunu korumaktır. Bu nedenle menfaat, yalnızca kamuoyunda tanınmışlıkla sınırlı tutulmamaktadır.
  • Zarar şartı bakımından soyut iddialar yeterli görülmemektedir. Eski eşin rıza göstermemesi de tek başına talebin reddi için yeterli sayılmamıştır.
  • İznin kaldırılması için koşulların değiştiği ispatlanmalıdır. Kadının yeni bir birliktelik kurup o ilişkiden çocuk sahibi olması bu kapsamda değerlendirilmiştir. Buna karşılık ergin olmayan çocuğun annenin yanında yaşaması ve kadının iş hayatında bu soyadıyla tanınması iznin devamı yönünde ağırlık taşımıştır.

Her dosyanın sonucu kendi delillerine bağlıdır. Aynı genel ilkeler uygulansa da evlilik süresi, çocukların durumu, tanık beyanları ve belgeler sonucu değiştirebilir.

Uygulamaya dönük çıkarımlar

  • Eski eşinizin soyadını kullanmaya devam etmek istiyorsanız bu talebi boşanma davasında açıkça ileri sürmeyi düşünün. Anlaşmalı boşanmada konuyu protokole açık bir hükümle yazdırın.
  • Menfaatinizi somut delillerle gösterin: evlilik süresi, ortak çocukların durumu ve velayet, iş yerindeki kayıtlar, mesleki belgeler, resmî evraklar ve sizi bu soyadıyla tanıyan kişilerin tanıklığı.
  • Yalnızca "belgeleri değiştirmek zahmetli" demek yerine, sosyal ve mesleki hayatınızda bu soyadıyla nasıl tanındığınızı anlatın.
  • Eski eşseniz ve iznin kaldırılmasını istiyorsanız, koşulların nasıl değiştiğini ve soyadı kullanımının size verdiği somut zararı ispat etmeniz gerektiğini unutmayın. Genel ve soyut iddialar yeterli görülmeyebilir.
  • Ortak çocukların yaşı ve kimin yanında yaşadığı, hem izin hem de iznin kaldırılması davalarında önemli bir ölçüt olarak değerlendirilmektedir.

Boşanmanın diğer sonuçları için boşanmada maddi ve manevi tazminat ile velayetin kime verileceği hakkındaki yazılara, genel bilgi için de boşanma ve aile hukuku çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz.

Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanızdaki durumu değerlendirmez. Boşandıktan sonra eski eşin soyadını kullanma izni ve bu iznin kaldırılması; evlilik süresine, ortak çocukların durumuna, tarafların sosyal ve mesleki hayatına ve dosyadaki delillere göre ayrıca incelenmelidir.