Arabuluculuk sürecine katılan herkesin aklına gelen pratik sorulardan biri şudur: "Arabulucunun ücretini kim ödeyecek? Anlaşamazsak bu masraf bana mı kalır? Dava açarsam ne olur?" Özellikle kira, ticari alacak, işçilik alacağı ve ortaklığın giderilmesi gibi arabulucuya gitmenin zorunlu olduğu uyuşmazlıklarda bu soru daha da önem kazanıyor.
Bu yazıda arabuluculuk ücretinin kimin tarafından ve hangi durumda karşılandığını; ihtiyari arabuluculuk ile dava şartı arabuluculuk arasındaki farkı, anlaşma ve anlaşamama hâlindeki kuralları ve dava açıldığında bu ücretin yargılama gideri olarak kime yükletildiğini aktarıyorum. Dayanaklar 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun (HUAK) 7, 13 ve 18/A maddeleri, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 326. maddesi ile Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarıdır. Yazıda tarife tutarlarına yer vermiyorum; tutarlar her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ile belirlenmektedir.
Özetle: İhtiyari arabuluculukta, aksi kararlaştırılmadıkça arabulucunun ücreti ve masrafları taraflarca eşit olarak karşılanır (HUAK m. 7/2). Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça yine taraflarca eşit ödenir. Taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmaz veya iki saatten kısa süren görüşmeler sonunda anlaşma olmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saati aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır (HUAK m. 18/A-12 ve 13). Devletin ödediği ve tarafların karşıladığı arabuluculuk ücreti yargılama gideridir; dava açılırsa mahkeme bu ücreti haksız çıkan taraftan alır, kısmen kabulde ise haklılık oranına göre paylaştırır.
İhtiyari ve dava şartı arabuluculuk: ücret bakımından fark
Arabuluculuk iki şekilde karşımıza çıkar. İhtiyari arabuluculukta taraflar, kanun zorunlu kılmadığı hâlde kendi istekleriyle arabulucuya başvurur. Dava şartı arabuluculukta ise kanun, dava açılmadan önce arabulucuya gidilmesini zorunlu tutar; bu yola gidilmeden açılan dava usulden reddedilir (HUAK m. 18/A-2). HUAK m. 18/B'ye göre ilamsız icra yoluyla tahliye hariç kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar bu kapsamdadır; ticari ve işçilik alacakları gibi alanlarda da özel kanunlar aynı zorunluluğu getirir.
Ücret kuralları bu iki türde farklıdır. Hangi türde olduğunuzu bilmeden ücret sorusuna doğru cevap vermek mümkün değildir. Dava şartı arabuluculuğun genel işleyişini dava şartı arabuluculuk yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık.
İhtiyari arabuluculukta ücreti kim öder?
HUAK m. 7/1'e göre arabulucu, yaptığı faaliyet karşılığında ücret ve masraflarını isteme hakkına sahiptir ve bunlar için avans da talep edebilir.
Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre, aksi kararlaştırılmadıkça arabulucunun ücreti faaliyetin sona erdiği tarihte yürürlükte bulunan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir ve ücret ile masraf taraflarca eşit olarak karşılanır. Yani taraflar, ücreti farklı bir oranda paylaşmayı ya da ücretin tamamının taraflardan biri tarafından ödenmesini kararlaştırabilir; böyle bir kararlaştırma yoksa eşit paylaşım kuralı uygulanır.
Kanun ayrıca arabulucunun, belirli kişiler için aracılık yapma veya belirli kişileri tavsiye etme karşılığında ücret alamayacağını ve bu yasağa aykırı işlemlerin batıl olduğunu düzenler (HUAK m. 7/3).
Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşırsa
HUAK m. 18/A-12'ye göre taraflar arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşırsa arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Arabuluculuk Ücret Tarifesinin İkinci Kısmına göre ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Bu durumda ücret, Tarifenin Birinci Kısmında belirlenen iki saatlik ücret tutarından az olamaz.
Pratikte bunun anlamı şudur: Anlaşma sağlandığında ücreti devlet değil taraflar öder. Taraflar ücretin paylaşımını anlaşma belgesinde farklı şekilde düzenleyebilir; örneğin ücretin tamamını taraflardan birinin üstlenmesi kararlaştırılabilir. Anlaşma belgesinde bu konuda hiçbir düzenleme yoksa eşit paylaşım uygulanır.
Arabuluculukta varılan anlaşmanın bağlayıcılığı ve icrası konusunu anlaşma belgesi yazımızda anlatmıştık.
Dava şartı arabuluculukta anlaşma olmazsa
Anlaşma sağlanamayan durumlar için HUAK m. 18/A-13 iki ayrı kural öngörür:
- Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması: Bu hâllerde iki saatlik ücret tutarı, Tarifenin Birinci Kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Taraflar bu aşamada arabulucuya bir ödeme yapmaz.
- İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması: İki saatlik kısım yine Bakanlık bütçesinden karşılanır; iki saati aşan kısma ilişkin ücret ise aksi kararlaştırılmadıkça uyuşmazlığın konusu dikkate alınarak Tarifenin Birinci Kısmına göre taraflarca eşit şekilde karşılanır.
Aynı fıkranın son cümlesi kritik önemdedir: Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır. Yani devletin ödediği ücret, kesin olarak devletin üzerinde kalmaz; dava açılırsa davanın sonucuna göre taraflardan tahsil edilir.
HUAK m. 18/A-14'e göre arabuluculuk bürosunun yapması gereken zaruri giderler de, anlaşmaya varılırsa anlaşma uyarınca taraflarca ödenmek, anlaşmaya varılamazsa ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
Dava açılırsa arabuluculuk ücreti kime yükletilir?
Arabuluculuk ücreti yargılama gideri sayıldığına göre, dava sonunda HMK'nın yargılama giderlerine ilişkin kuralları uygulanır. HMK m. 326/1'e göre yargılama giderleri, kanunda yazılı hâller dışında aleyhine hüküm verilen taraftan alınır. HMK m. 326/2'ye göre ise taraflardan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri bu kuralları arabuluculuk ücretine de uygulamaktadır.
Kısmen kabulde haklılık oranına göre paylaştırma
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 05.10.2023 tarihli, 2023/7478 E., 2023/13863 K. sayılı kararında, taraflar dava şartı arabuluculuk sürecine katılmış ve anlaşamamıştı. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmesine rağmen arabuluculuk giderinin tamamını davalıdan almıştı. Daire, HUAK m. 18/A'nın on bir ila on dördüncü fıkraları ve işçilik uyuşmazlıklarına ilişkin aynı yöndeki özel düzenleme uyarınca arabuluculuk giderinin yargılama gideri olduğunu, anlaşma sağlanamazsa ileride haksız çıkacak taraftan tahsil edilmek üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılandığını belirtmiş; kısmen kabul kararı verilen davada bu giderin tarafların haklılık durumuna göre paylaştırılması gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.
Harçtan muaf olmak arabuluculuk giderinden kurtarmaz
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 18.03.2024 tarihli, 2024/1229 E., 2024/5019 K. sayılı kararında ilk derece mahkemesi, davalının harçtan muaf olduğu gerekçesiyle arabuluculuk giderinden de sorumlu olmadığına karar vermişti. Daire, Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücretinin yargılama gideri olduğunu hatırlatarak, davanın kabul edildiği bu dosyada arabuluculuk giderinin davalıdan alınması gerektiğini belirtmiş ve hükmü bu yönden düzelterek onamıştır. Kararda, arabuluculuk masrafının ileride haksız çıkacak taraftan alınmak üzere ödenmiş olduğu ve davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydedileceği yazılmıştır.
Davadan feragatte ve sulhte farklı kural
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 16.03.2023 tarihli, 2022/15340 E., 2023/3927 K. sayılı kararına konu dosyada taraflar, dava şartı arabuluculukta anlaşamamış, dava açıldıktan sonra arabuluculuk kapsamında anlaşmış ve davacı davadan feragat etmişti. Bölge adliye mahkemesi, davanın açılmasına davalının sebep olduğunu kabul ederek arabuluculuk ücretini davalıya yüklemişti. Yargıtay; arabuluculuk giderinin yargılama gideri olduğunu, bu nedenle feragat hâlinde yargılama giderlerini düzenleyen HMK m. 312 ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin feragat ve sulhe ilişkin hükmü gözetilerek karar verilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
Bu karar, dava sırasında anlaşma sağlanıp davadan feragat edilecekse yargılama giderlerinin ve arabuluculuk ücretinin akıbetinin ayrıca düşünülmesi gerektiğini göstermektedir.
Mahkeme hiç hüküm kurmazsa: kamu düzeni
Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin 21.01.2026 tarihli, 2024/2205 E., 2026/83 K. sayılı kararında ilk derece mahkemesi, devlet bütçesinden karşılanan zorunlu arabuluculuk ücreti hakkında hiç hüküm kurmamıştı. Daire, yargılama giderlerinden sayılan arabuluculuk ücretinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve istinaf incelemesinde kendiliğinden dikkate alınması gerektiğini belirtmiş; ücreti davanın kabul ve red oranına göre taraflardan alınarak Hazineye gelir kaydedilmesine karar vermiştir. Bu kararda ücretin bir kısmı davalılardan, bir kısmı davacılardan alınmıştır; yani kısmen haklı çıkan davacı da ücretin bir bölümünü ödemek durumunda kalmıştır.
İlk toplantıya katılmamanın ücrete ve masraflara etkisi
Ücret meselesiyle yakından bağlantılı bir kural da HUAK m. 18/A-11'dedir. Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmaz ve arabuluculuk bu nedenle sona ererse, katılmayan taraf son tutanakta belirtilir ve davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.
Arabuluculuk ücreti de yargılama gideri sayıldığından, ilk toplantıya katılmamak dava sonunda masrafların paylaşımını doğrudan etkileyebilir. Bu konuyu arabuluculuk toplantısına katılmamanın sonuçları yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık.
Ücreti karşılayamayanlar için adli yardım
HUAK m. 13/3'e göre arabuluculuk ücretini karşılamak için adli yardıma ihtiyaç duyan taraf, arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinin kararıyla adli yardımdan yararlanabilir. Bu konuda HMK'nın adli yardıma ilişkin 334 ila 340. maddeleri kıyasen uygulanır. Bu imkân, özellikle anlaşma hâlinde ya da iki saati aşan görüşmelerde taraflara düşen ücret bakımından önem taşır.
Kararların değerlendirilmesi
İncelediğim kararlar ortak bir noktada birleşiyor: Dava şartı arabuluculukta anlaşma sağlanamadığında devletin ödediği ücret, tarafların omzundan tamamen kalkmış değildir. Bu ücret yargılama gideri niteliğindedir ve dava sonunda haksız çıkan taraftan alınır. Yargıtay, bu kalemin hükümde unutulmasını, yanlış tarafa yükletilmesini, haklılık oranına göre paylaştırılmamasını ve harç muafiyeti gerekçesiyle kaldırılmasını hatalı bulmaktadır. Bölge adliye mahkemeleri de konuyu kamu düzenine ilişkin sayarak kendiliğinden düzeltmektedir.
Kararların önemli bir kısmı işçilik alacaklarına ilişkindir; ancak Yargıtay bu kararlarda HUAK m. 18/A'ya da dayanmakta ve aynı ilkeyi uygulamaktadır. 4. Hukuk Dairesi kararı ise feragat ve sulh hâlinde genel kuraldan farklı bir değerlendirme yapılması gerektiğini göstermektedir. Somut dosyada uygulanacak kural; uyuşmazlığın türüne, arabuluculuğun nasıl sona erdiğine ve davanın nasıl sonuçlandığına göre belirlenir.
Uygulamaya dönük çıkarımlar
- Önce hangi arabuluculuk türünde olduğunuzu belirleyin. İhtiyari arabuluculukta ücret kural olarak eşit paylaşılır; dava şartı arabuluculukta ise anlaşma ve anlaşamama hâllerinde farklı kurallar uygulanır.
- Anlaşırsanız ücretin paylaşımını belgeye yazın. Kanun "aksi kararlaştırılmadıkça" eşit paylaşım öngörür; farklı bir paylaşım isteniyorsa bunun anlaşma belgesinde açıkça yer alması gerekir.
- Anlaşamazsanız ücretin "bedava" olmadığını bilin. Devletin ödediği iki saatlik ücret, dava açılırsa yargılama gideri olarak haksız çıkan taraftan alınır.
- Görüşmelerin süresini takip edin. İki saati aşan görüşmelerde anlaşma olmazsa aşan kısmın ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır.
- İlk toplantıya mazeretsiz katılmamaktan kaçının. Katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulabilir.
- Dava sonunda hükmü kontrol edin. Arabuluculuk ücreti hakkında hiç hüküm kurulmaması veya ücretin haklılık oranına aykırı paylaştırılması kanun yolunda ileri sürülebilecek bir hatadır.
- Ücreti karşılayamıyorsanız adli yardımı değerlendirin. Sulh hukuk mahkemesinden adli yardım talep edilebilir.
Arabuluculuk sürecine ilişkin genel bilgi için arabuluculuk çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz.
Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanızdaki durumu değerlendirmez. Arabuluculuk ücretinin kime ait olacağı; uyuşmazlığın türüne, arabuluculuğun sona erme şekline, varsa taraflar arasındaki anlaşmaya ve davanın sonucuna göre değişir. Güncel tarife tutarları için yürürlükteki Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine bakılmalıdır.
