Boşanmadan sonra yoksulluk nafakası ödeyen ya da alan kişilerin en sık sorduğu sorulardan biri şudur: "Nafaka ne zaman biter?" Nafaka ödeyen taraf, eski eşinin yeni bir ilişkiye başladığını, miras aldığını ya da düzenli bir işe girdiğini öğrendiğinde nafakanın kendiliğinden sona erip ermediğini merak eder. Nafaka alan taraf ise bu tür iddialarla nafakasının elinden alınıp alınamayacağını sorar.

Bu yazıda Türk Medeni Kanunu'na (TMK) göre yoksulluk nafakasının hangi hâllerde kendiliğinden kalktığını, hangi hâllerde ancak mahkeme kararıyla kaldırılabileceğini ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin "evliymiş gibi yaşama" ile "yoksulluğun ortadan kalkması" konularında aradığı ölçütleri 2023–2026 yıllarında verilen kararlar üzerinden aktarıyorum.

Özetle: İrat biçiminde (aylık gibi düzenli ödemelerle) ödenen yoksulluk nafakası, nafaka alan eşin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Nafaka alan eşin evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise nafaka ancak mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176/3). Yargıtay, evliymiş gibi yaşama için evlilik benzeri ortak bir hayatın somut ve inandırıcı delillerle ispatını; yoksulluğun ortadan kalktığının kabulü için ise nafaka alacaklısını muhtaçlıktan kurtaracak sürekli, düzenli ve güvenceli bir geliri aramaktadır. Miras kalması tek başına yeterli görülmemektedir.

1. Yoksulluk nafakası nedir, neden "kendiliğinden" bitmez?

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, diğer eşin mali gücü oranında ödenen nafakadır. TMK m. 175'e göre nafaka isteyen eşin boşanmaya yol açan olaylarda daha ağır kusurlu olmaması gerekir; nafaka ödeyecek eşin kusuru ise aranmaz. TMK m. 176/1'e göre yoksulluk nafakası toptan (tek seferde) veya irat biçiminde (düzenli aralıklarla) ödenebilir.

Mahkemece hükmedilen nafaka, ilama bağlanmış bir borçtur. Bu nedenle nafaka yükümlüsünün "artık eski eşim yoksul değil" diyerek ödemeyi kendi kararıyla kesmesi, kural olarak nafaka borcunu ortadan kaldırmaz. Kanunun saydığı kendiliğinden sona erme hâlleri dışında nafakanın kaldırılması için mahkemeye başvurmak gerekir. Ödenmeyen nafakanın hukuki sonuçlarını nafaka ödenmezse ne olur başlıklı yazıda ayrıca ele almıştım.

Yoksulluk nafakasının "süresiz" niteliğine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararını ve bunun mevcut nafakalara etkisini ise süresiz nafaka kalktı mı yazısında değerlendirdim. Bu yazının konusu, bugün yürürlükte olan TMK m. 176'daki sona erme ve kaldırma sebepleridir.

2. Nafaka hangi hâllerde kendiliğinden kalkar?

TMK m. 176/3'ün ilk kısmına göre irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka, şu iki durumda kendiliğinden kalkar:

  • Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi: Nafaka alan eş resmî olarak yeniden evlendiğinde, yeni evlilikte bakım ve geçindirme yükümlülüğü yeni eşe geçtiği için nafaka kanun gereği sona erer.
  • Taraflardan birinin ölümü: Nafaka alan ya da ödeyen eşin ölümü hâlinde de nafaka kendiliğinden kalkar.

"Kendiliğinden" ifadesi, bu hâllerde ayrıca bir kaldırma davası açılmasına gerek olmadığı anlamına gelir. Ancak uygulamada, özellikle evlenme tarihinden sonraki dönem için icra takibi yapılması gibi bir uyuşmazlık çıkarsa, evlenmenin nüfus kayıtlarıyla ortaya konulması gerekir.

Burada önemli bir ayrıma dikkat çekmek isterim: Kanun "yeniden evlenme" derken resmî evlenmeyi kasteder. Resmî nikâh olmaksızın yapılan dinî nikâh veya birlikte yaşama, nafakayı kendiliğinden sona erdirmez; bu durum aşağıda anlatılan "fiilen evliymiş gibi yaşama" kapsamında, mahkeme kararıyla kaldırma sebebi olarak değerlendirilir.

3. Mahkeme kararıyla kaldırma: Üç sebep

TMK m. 176/3'ün ikinci kısmına göre nafaka alacaklısının:

  1. evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması,
  2. yoksulluğunun ortadan kalkması ya da
  3. haysiyetsiz hayat sürmesi

hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Bu sebeplerin varlığını ileri süren nafaka yükümlüsü, aile mahkemesinde nafakanın kaldırılması davası açar ve iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

Bunlardan ayrı olarak TMK m. 176/4, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebileceğini; TMK m. 331 ise durumun değişmesi hâlinde hâkimin istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirleyebileceğini veya nafakayı kaldırabileceğini düzenler. Bu nedenle kaldırma şartları tam olarak oluşmasa bile, koşullara göre nafakanın azaltılması da gündeme gelebilir. Nafakanın artırılması tarafını ise nafaka nasıl artırılır yazısında ayrıntılı olarak ele almıştım.

4. "Evliymiş gibi yaşama" nasıl ispatlanır?

Uygulamada en çok tartışılan kaldırma sebebi budur. Nafaka yükümlüsü çoğu zaman eski eşinin bir sevgilisi olduğunu, onunla tatile gittiğini veya sosyal medyada birlikte fotoğraflar paylaştığını ileri sürer. Ancak Yargıtay'ın onadığı kararlar, bir ilişkinin varlığının tek başına yeterli olmadığını göstermektedir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 19.09.2024 tarihli, 2024/4819 E., 2024/6122 K. sayılı kararına konu dosyada, ilk derece mahkemesi kadının bir erkekle sık sık otel konaklama kaydının bulunduğunu ve bu konuda basına yansıyan haberler olduğunu belirterek yoksulluk nafakasını kaldırmıştı. Bölge adliye mahkemesi ise bu kararı kaldırdı: Nafakanın bu sebeple kaldırılabilmesi için aynen evlilik gibi ortak bir hayat kurularak fiilen birlikte yaşanması gerektiğini, dosyadaki deliller birlikte değerlendirildiğinde kadının başka biriyle evlenmeksizin fiilen birlikte yaşadığına dair somut ve inandırıcı delil bulunmadığını belirterek kaldırma talebini reddetti ve nafakayı artırdı. Yargıtay, nafakanın kaldırılmasına ilişkin temyiz talebini parasal kesinlik sınırının altında kaldığı için incelemeden reddetmiş, kararın diğer yönlerini onamıştır. Böylece bölge adliye mahkemesinin değerlendirmesi kesinleşmiştir.

Bu karardan çıkan ölçüye göre mahkeme şu tür olgulara bakmaktadır:

  • Tarafların aynı evde sürekli olarak yaşayıp yaşamadığı (adres kayıtları, komşu ve tanık beyanları),
  • Ortak bir ev düzeni ve ekonomik birliktelik bulunup bulunmadığı (giderlerin birlikte karşılanması, ortak harcamalar),
  • İlişkinin süreklilik taşıyıp taşımadığı; arada bir yapılan tatiller veya görüşmelerin ötesine geçip geçmediği,
  • Çevrenin tarafları karı-koca gibi tanıyıp tanımadığı.

Dinî nikâh ve düğün yapılması, ortak hayatın güçlü bir göstergesi olabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 22.03.2023 tarihli, 2022/10765 E., 2023/1191 K. sayılı kararına konu dosyada, boşanma hükmü kesinleştikten sonra kadının başka bir erkekle nişan ve düğün yaparak dinî nikâhla evlendiği anlaşılmış; ilk derece mahkemesi bu olguyu TMK m. 176/3 kapsamında değerlendirmiştir. Aynı kararda Yargıtay iki önemli noktanın altını çizmiştir: Birincisi, boşanma hükmü kesinleştikten sonra başka biriyle birlikte yaşamak, artık evlilik birliği bulunmadığından eski eşe zina kusuru olarak yüklenemez. İkincisi, boşanma davası sürerken hükmedilen tedbir nafakası boşanmanın kesinleşmesine kadar uygulanır; bu dönemde kadının başka biri tarafından geçindirildiği ispatlanamadıkça tedbir nafakasının reddi doğru değildir ve boşanma kesinleştikten sonra ayrıca tedbir nafakasının kaldırılması davası açmakta hukuki yarar yoktur.

5. Yoksulluk ne zaman "ortadan kalkmış" sayılır? Miras, gelir ve çalışma

İkinci önemli kaldırma sebebi, nafaka alacaklısının yoksulluğunun ortadan kalkmasıdır. Burada iki güncel karar, Yargıtay'ın ölçüsünü net biçimde ortaya koymaktadır.

Miras kalması tek başına yeterli değil

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 09.09.2026 tarihli, 2026/5087 E., 2026/7879 K. sayılı kararında, boşanmadan sonra kadına İstanbul'da birden fazla taşınmazın miras kaldığı gerekçesiyle ilk derece mahkemesince yoksulluk nafakası kaldırılmış, bölge adliye mahkemesi de bu kararı yerinde bulmuştu. Yargıtay kararı bozdu. Gerekçede, taşınmazların hisseli olup olmadığı, alınıp satılabilir olup olmadığı, gelir getirip getirmediği ve somut değerlerinin anlaşılamadığı belirtilerek şu ilke vurgulandı: Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre nafaka alacaklısına sadece miras kalmış olması yoksulluk nafakasının kaldırılması için tek başına yeterli bir sebep değildir; önemli olan, bu malvarlığının nafaka alacaklısını muhtaçlıktan tamamen kurtaracak nitelikte sürekli, düzenli ve güvenceli bir gelir sağlayıp sağlamadığıdır. Mahkemenin taşınmazların güncel değerini, hisse durumunu, nakde çevrilme imkânını ve gelir kalemlerini gerekirse bilirkişi incelemesiyle tespit etmesi, ülkenin ekonomik koşullarını ve paranın satın alma gücünü de gözetmesi gerektiği belirtildi.

Kira geliri getiren önemli bir malvarlığı edinilmişse

Buna karşılık Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 04.07.2024 tarihli, 2023/4032 E., 2024/5401 K. sayılı kararına konu dosyada sonuç farklı olmuştur. Anlaşmalı boşanma protokolüyle kadına döviz cinsinden yüksek bir yoksulluk nafakası bağlanmıştı. Boşanmadan sonra kadının annesinin vefatıyla kadına İstanbul ve Bodrum'da çok sayıda dükkân, daire ve bina miras kalmış, bunlardan kira geliri elde ettiği anlaşılmıştı. Bölge adliye mahkemesi, kadının birden fazla taşınmaz sahibi olduğunu ve bunlardan kira gelirleri bulunduğunu belirterek nafakanın kaldırılmasına karar verdi. Yargıtay, kadının temyiz itirazlarının tümünü reddederek bu kararı onadı (yalnızca vekâlet ücretinin hesabı yönünden bozma yapıldı).

Aynı kararda onanan bölge adliye mahkemesi gerekçesinde iki önemli tespit daha yer almaktadır:

  • Protokolle kararlaştırılan nafaka da kaldırılabilir: Anlaşmalı boşanma protokolündeki nafaka hükmü sözleşme niteliğinde olsa da, edimler arasındaki denge umulmadık gelişmelerle bozulursa veya TMK m. 176 ve 331'deki şartlar oluşursa nafaka indirilebilir veya tamamen kaldırılabilir.
  • Asgari ücret düzeyinde gelir, nafakaya engel değildir: Yargıtay'ın yerleşik kararlarında asgari ücret seviyesinde gelire sahip olunmasının yoksulluk nafakasını olanaksız kılan bir olgu olarak kabul edilmediği, bu gelirin nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Bu iki karar birlikte okunduğunda ölçü açıktır: Belirleyici olan malvarlığının "kâğıt üzerindeki" varlığı değil, nafaka alacaklısına fiilen ve sürekli olarak geçimini sağlayacak bir gelir getirip getirmediğidir.

Nafaka alacaklısının işe girmesi

Nafaka alacaklısının boşanmadan sonra bir işe girmesi de sıkça ileri sürülen bir kaldırma gerekçesidir. Yukarıdaki kararlarda ortaya konulan ölçü burada da yol göstericidir: Belirleyici olan, elde edilen gelirin sürekli, düzenli ve güvenceli olup olmadığı ve kişiyi muhtaçlıktan kurtaracak düzeyde bulunup bulunmadığıdır. 2024/5401 K. sayılı kararla onanan gerekçede de belirtildiği gibi asgari ücret düzeyinde bir gelir, yoksulluk nafakasını tek başına ortadan kaldıran bir olgu olarak görülmemekte, nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınmaktadır. Bu nedenle geçici veya düşük ücretli bir işe girilmesi, koşullara göre kaldırmadan çok nafakanın azaltılması talebini gündeme getirebilir.

6. Haysiyetsiz hayat sürme

TMK m. 176/3'te sayılan üçüncü kaldırma sebebi, nafaka alacaklısının haysiyetsiz hayat sürmesidir. Kanun bu kavramı tanımlamamıştır; somut olayın özelliklerine göre hâkim tarafından değerlendirilir. Bu sebebe dayanan taleplerde de ispat yükü nafaka yükümlüsündedir ve iddianın somut, inandırıcı delillerle ortaya konulması gerekir. Söylenti, sosyal medya yorumları veya tek bir olay, kural olarak bu değerlendirme için yeterli görülmemektedir. Kişinin özel hayatına ilişkin delillerin hukuka uygun yollarla elde edilmiş olması da ayrıca önem taşır.

7. Kararların değerlendirmesi

İncelediğim kararlar, Yargıtay'ın nafakanın kaldırılması taleplerinde dikkatli ve delile dayalı bir yaklaşım benimsediğini göstermektedir:

  • Kanunun saydığı sebepler sınırlıdır: Nafaka; yeniden evlenme ve ölüm hâlinde kendiliğinden, diğer üç sebeple ancak mahkeme kararıyla kalkar.
  • "Evliymiş gibi yaşama" yüksek bir ispat eşiği gerektirir: Bir ilişkinin veya zaman zaman birlikte konaklamanın varlığı değil, evlilik benzeri sürekli bir ortak hayatın somut delillerle ispatı aranır (2. HD, 2024/6122 K. ile kesinleşen istinaf kararı).
  • Malvarlığı değil, güvenceli gelir önemlidir: Miras kalması tek başına yetmez; taşınmazların değeri, hisse durumu, satılabilirliği ve gelir getirip getirmediği araştırılmalıdır (2. HD, 2026/7879 K.). Önemli kira gelirleri sağlayan bir malvarlığı edinilmişse ise nafaka kaldırılabilir (2. HD, 2024/5401 K.).
  • Tedbir nafakası ile yoksulluk nafakası ayrıdır: Boşanma davası sırasında ödenen tedbir nafakası boşanmanın kesinleşmesine kadar sürer; kesinleşmeden sonraki dönem yoksulluk nafakasına ilişkindir (2. HD, 2023/1191 K.).

8. Uygulamaya dönük çıkarımlar

  • Nafaka ödüyorsanız ödemeyi kendiliğinden kesmeyin: Yeniden evlenme ve ölüm dışındaki hâllerde nafaka ancak mahkeme kararıyla kalkar. Karar alınmadan ödemeyi durdurmak, icra takibi ve diğer yaptırımlarla karşılaşma riskini doğurur.
  • Delil toplamaya erken başlayın: Evliymiş gibi yaşama iddiasında adres kayıtları, tanıklar ve ortak yaşamı gösteren somut belgeler belirleyicidir. Tek başına fotoğraf, otel kaydı veya sosyal medya paylaşımı genellikle yeterli görülmemektedir.
  • Miras veya mal edinme iddiasında ayrıntıya inin: Taşınmazların tapu kayıtlarını, hisse oranlarını, kira sözleşmelerini ve gelirlerini ortaya koymak gerekir. Mahkeme, malvarlığının nafaka alacaklısına gerçekten düzenli gelir sağlayıp sağlamadığına bakacaktır.
  • Kaldırma mümkün değilse azaltmayı değerlendirin: Şartlar tam oluşmasa bile tarafların mali durumundaki değişiklik nafakanın azaltılmasını haklı kılabilir (TMK m. 176/4, 331).
  • Nafaka alıyorsanız gelir durumunuzu belgeleyin: Size kalan malvarlığının hisseli, satılamaz veya gelir getirmeyen nitelikte olduğunu; işinizin geçici veya düşük ücretli olduğunu gösteren belgeler, kaldırma davasına karşı önemli savunma araçlarıdır.
  • Protokolle belirlenen nafaka da değişebilir: Anlaşmalı boşanmada kararlaştırılan nafaka, şartlar değiştiğinde kaldırılabilir veya azaltılabilir; ancak protokolü imzalarken bilinen durumların sonradan ileri sürülmesi dürüstlük kuralı açısından tartışma konusu olabilir.

Boşanma ve aile hukukuna ilişkin diğer konular için boşanma ve aile hukuku çalışma alanı sayfasına göz atabilirsiniz.

Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanızdaki durumu değerlendirmez. Nafakanın kaldırılması veya azaltılması, tarafların güncel ekonomik durumuna, mevcut delillere ve nafakanın hangi kararla belirlendiğine göre her dosyada farklı sonuç verebileceğinden, dava açmadan veya ödemeye ilişkin bir karar vermeden önce belgelerinizin ayrıca incelenmesi gerekir.