Ticari hayatta ve günlük ilişkilerde sık karşılaşılan bir durum var: Bir iş, kira, inşaat ya da satış ilişkisi kurulurken karşı taraf "güvence olsun" diyerek sizden bir senet (bono) imzalamanızı istiyor. Siz de bu senedi borcunuz olduğu için değil, sözleşmeden doğan yükümlülüklerinizi yerine getireceğinize dair bir teminat olarak veriyorsunuz. Aradan zaman geçiyor, işi bitiriyorsunuz, ama senet size iade edilmiyor. Bir gün de kapınıza bu senede dayanan bir icra takibi geliyor.

Bu yazıda "teminat senedi icraya konuldu, şimdi ne olacak?" sorusunu cevaplıyorum: Teminat senedi hukuken ne anlama gelir, senedin teminat olarak verildiği nasıl ispat edilir, ispat yükü kimdedir ve menfi tespit davasında nelere dikkat etmek gerekir? Dayanaklar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay dairelerinin 2024–2026 yıllarında verdiği kararlardır.

Özetle: Bono, kural olarak sebebinden bağımsız bir borç ikrarıdır. Senedin borç için değil teminat için verildiğini ileri süren kişi, bunu kural olarak yazılı delille ispat etmek zorundadır: Senedin üzerinde neyin teminatı olduğu yazmalı ya da ayrı bir sözleşme veya belgeyle senet ile teminat ilişkisi kurulabilmelidir. Teminat niteliği ispatlanırsa, bu kez senet bedelinin istenebilir hâle geldiğini ispat yükü alacaklıya geçer. Yalnızca "teminattır" yazısı veya tanık beyanı çoğu zaman yeterli görülmez.

Teminat senedi nedir, sıradan bir bonodan farkı ne?

Bono (emre yazılı senet), TTK m. 776'ya göre "kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini" içeren bir kambiyo senedidir. Kambiyo senetlerinin temel özelliği soyut (hukuk dilinde "mücerret") olmalarıdır: Senedi imzalayan kişi, senedin hangi ilişki nedeniyle verildiğinden bağımsız olarak senette yazan bedeli ödemeyi üstlenmiş sayılır. Senedi elinde tutan alacaklı, kural olarak alacağının sebebini ayrıca ispat etmek zorunda değildir.

Teminat senedi ise uygulamada kullanılan bir kavramdır ve kanunda ayrı bir senet türü olarak düzenlenmemiştir. Burada senet, mevcut bir borcun ödenmesi için değil, bir sözleşmeden doğabilecek olası bir zararın veya yükümlülüğün güvencesi olarak verilmiştir. Örneğin bir taşeronun işi eksiksiz yapacağına, bir kiracının taşınmazı zarar görmeden teslim edeceğine veya bir satıcının malı zamanında teslim edeceğine güvence olarak senet verilmesi bu türdendir.

Aradaki fark çok önemlidir: Teminat senedinde senet bedeli ancak teminat altına alınan risk gerçekleşirse ve o ölçüde istenebilir. Risk gerçekleşmemişse, yani güvence altına alınan yükümlülük yerine getirilmişse, senet "bedelsiz" kalır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 02.07.2025 tarihli, 2024/6735 E., 2025/4770 K. sayılı kararıyla onanan ilk derece kararında da bu mantık açıkça yer almaktadır: Teminat iddiası ispatlanırsa, senedin neyin teminatı olduğu dikkate alınarak alacaklının zararını ispatlaması gerekir; teminat iddiası ispatlanamazsa senet soyut bir borç ikrarı olarak kabul edilir.

İspat yükü kimde? Hukuk Genel Kurulu'nun 2025 kararı

Teminat senedi uyuşmazlıklarının kaderini çoğu zaman ispat yükü belirler. Bu konuda en güncel ve en yüksek düzeydeki karar, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 22.10.2025 tarihli, 2024/345 E., 2025/665 K. sayılı kararıdır.

Olayda bir taşeron şirket, inşaat işlerinin güvencesi olarak verdiği 300.000 TL bedelli ve üzerinde "nakden" kaydı bulunan senedin, işler tamamlandığı hâlde icraya konulduğunu ileri sürerek menfi tespit davası açmıştı. Hukuk Genel Kurulu şu ilkeleri hatırlattı:

  • Bono bağımsız bir borç ikrarıdır; bedelsizlik iddia edildiğinde ispat yükü kural olarak senedin bedelsiz olduğunu ileri süren taraftadır.
  • Senette borcun nedeni "nakit" veya "mal" olarak yazılmışsa ve taraflardan biri bu kaydın doğru olmadığını söylüyorsa, buna "talil" denir; ispat yükü kaydın aksini iddia edene düşer.
  • Menfi tespit davasında borçlu, borcun hiç doğmadığını değil de doğduğunu ama başka bir nedenle geçersiz kaldığını veya sona erdiğini ileri sürüyorsa, bunu ispat yükü borçludadır.

Somut olayda senedi "teminat senedi" olduğu iddiasıyla ilk talil eden davacıydı ve bu iddiasını yazılı delille ispatlayamamıştı. Davacı, son çare olarak karşı tarafa yemin teklif etmiş; davalı şirket yetkilisi de senedin teminat senedi olmadığına yemin etmişti. Kurul, davalının yeminli beyanında başka alacaklarından söz etmesini senedin düzenlenme sebebini değiştiren bir talil olarak görmedi ve ispat yükünün davacıda kaldığını kabul ederek davanın reddini onadı. Kararın oy çokluğuyla verildiğini, azınlıkta kalan görüşün ispat yükünün davalıya geçtiğini savunduğunu da belirtmek gerekir.

Bu karar uygulamada şu anlama geliyor: Senedi teminat olarak verdiğinizi söylüyorsanız, bunu sizin ispat etmeniz beklenir. Senetteki "nakden" ibaresi de bu yükü sizin aleyhinize ağırlaştırır.

Senedin teminat olarak verildiği nasıl ispat edilir?

HMK m. 200, kanunda belirlenen parasal sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesini öngörür. HMK m. 201 ise senede karşı, senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak iddiaların, miktarı ne olursa olsun tanıkla ispat edilemeyeceğini düzenler. "Senede karşı senetle ispat" olarak bilinen bu kural, teminat iddiasının da kural olarak yazılı delille kanıtlanmasını gerektirir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 17.09.2026 tarihli, 2026/264 E., 2026/4761 K. sayılı kararı ölçütü net biçimde ortaya koyuyor: Bononun teminat amacıyla verildiğinin kabul edilebilmesi için neyin teminatı olarak verildiğinin ya bononun önündeki veya arkasındaki yazılarla ya da ayrı bir belge veya sözleşmeyle kanıtlanması gerekir.

Uygulamada ispat için kullanılabilecek başlıca yazılı deliller şunlardır:

  • Senet üzerindeki açıklama: "… tarihli kira sözleşmesinin teminatıdır" gibi, teminatın hangi ilişkiye ait olduğunu gösteren ibare. Yalnızca "teminattır" yazması, neyin teminatı olduğu belirtilmedikçe genellikle yeterli görülmez.
  • Sözleşmedeki hüküm: Taraflar arasındaki sözleşmede teminat olarak senet verileceğinin, tercihen senedin tarihi, bedeli ve vadesiyle belirtilmesi.
  • Karşı tarafın yazılı beyanları: İhtarname, e-posta, yazışma ya da başka bir davadaki dilekçede alacaklının senedin teminat olduğunu kabul etmesi.
  • Delil başlangıcı: HMK m. 202'ye göre iddiayı tamamen ispata yetmese de muhtemel gösteren ve karşı taraftan sadır olan bir belge varsa, tanık da dinlenebilir.

Ayrıca HMK m. 200/2 uyarınca, senetle ispat kuralı hatırlatıldıktan sonra karşı taraf açıkça muvafakat ederse tanık dinlenebilir. HMK m. 203 ise altsoy-üstsoy, kardeşler ve eşler arasındaki işlemler gibi bazı hâllerde senetle ispat zorunluluğuna istisna getirir. Bu istisnaların somut dosyaya uygulanıp uygulanamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Yazılı delil bulunamazsa geriye çoğu zaman yemin delili kalır. Hukuk Genel Kurulu kararındaki olayda olduğu gibi, karşı taraf yemin ederse dava kaybedilebilir. Bu nedenle yemin teklifinin sonuçları önceden iyi tartılmalıdır.

Sözleşme ile senet arasındaki bağ: 2026 tarihli iki farklı yaklaşım

Uygulamada en çok tartışılan nokta, sözleşmede senede açıkça atıf yapılmadığı durumlarda ne olacağıdır. Burada son kararlarda dikkat çekici bir esneklik görülüyor.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 14.04.2026 tarihli, 2025/3590 E., 2026/1440 K. sayılı kararında, bölge adliye mahkemesi taşeron sözleşmesinde senedin tarihine, bedeline ve vadesine açık atıf bulunmadığı gerekçesiyle teminat iddiasını ispatlanmamış saymıştı. Yargıtay ise farklı düşündü: Sözleşme ile senedin aynı gün düzenlenmiş olması ve sözleşmede müşterek ve müteselsil kefil olarak yer alan kişilerin senette avalist (senet kefili) olarak imzalarının bulunması, senedin sözleşmede öngörülen teminat amacıyla düzenlendiğini gösteriyordu. Üstelik alacaklı, senedin hammadde satışı karşılığı verildiğini ileri sürmüş ama bunu destekleyen somut delil göstermemiş, ticari defterlerinde de senet tarihinde bir alacak bulunmamıştı. Daire, davanın kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.

Bu karar, sözleşmede senet ayrıntılarına açık atıf yoksa bile, sözleşme ile senet arasındaki bağın tarih, taraflar ve imzacılar gibi objektif yazılı unsurlarla kurulabileceğini gösteriyor. Ancak bölge adliye mahkemelerinin ve bazı ilk derece mahkemelerinin "senedin vade, tanzim tarihi ve miktarına açık atıf" arayan daha katı bir çizgi izlediğini de unutmamak gerekir. Hangi yaklaşımın uygulanacağı dosyadaki belgelerin niteliğine göre değişebilir.

Teminat niteliği ispatlanınca ne olur? İspat yükü alacaklıya geçer

Teminat senedi iddiası ispatlandığında oyunun kuralları değişir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yukarıda andığım 17.09.2026 tarihli kararında, alacaklı cevap dilekçesinde senedin bir kâr ortaklığı sözleşmesinin teminatı olduğunu kabul etmiş, ama borçlunun sözleşme şartlarını yerine getirmediğini savunmuştu.

Daire iki önemli tespit yaptı:

  • Kambiyo yolu kapalıdır: Teminat olarak alınan bonoya dayalı olarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapılamaz.
  • Ama menfi tespit davası esastan incelenmelidir: Genel hükümlere göre açılan menfi tespit davasında, senedin teminat vasfının sona erip ermediği ve bedelinin istenebilir hâle gelip gelmediği incelenmelidir. Teminat niteliği ispatlandıktan sonra, teminat vasfının sona erdiğini ve senedin istenebilir hâle geldiğini ispat yükü alacaklıdadır.

Bölge adliye mahkemesi, yalnızca kambiyo yoluna başvurulamayacağı gerekçesiyle davayı kabul etmişti. Yargıtay bunu yeterli görmedi ve alacaklının delilleri toplanarak, teminat altına alınan riskin gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması için kararı bozdu.

Bu ayrım pratikte önemlidir: Teminat senedi olduğunu ispatlamak, borçtan otomatik olarak kurtulmak anlamına gelmez. Alacaklı, teminat altına alınan yükümlülüğün ihlal edildiğini ve zarar doğduğunu ispatlarsa, o ölçüde talepte bulunabilir.

Hangi yola başvurulur? İtiraz, şikâyet ve menfi tespit davası

Teminat senedine dayanan bir takiple karşılaşan kişinin önünde birden fazla yol vardır ve süreler kısadır. Kambiyo senetlerine özgü takipte ödeme emrine itiraz ve şikâyet süreleri ile bu itirazların hangi mercide yapılacağı konusunu senet veya çekle başlatılan takibe itiraz yazısında ayrıntılı olarak anlattım.

Süre kaçırılsa ya da itiraz sonuç vermese bile, İİK m. 72'ye göre borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir. Borç cebri icra tehdidi altında ödenmişse, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat (geri alma) davası açılabilir. Menfi tespit ve istirdat davalarının genel çerçevesini borcum yok ama icra takibi başladı yazısında ele almıştım.

İhtiyati tedbir ve tazminat riski

İİK m. 72 bu davalarda iki yönlü bir tazminat düzeni kurar:

  • Takipten sonra açılan menfi tespit davasında takip tedbirle durdurulamaz; ancak borçlu, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesini isteyebilir.
  • Dava alacaklı lehine sonuçlanırsa ve alacaklı tedbir nedeniyle alacağını geç almışsa, uğradığı zarar yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere aynı davada hükme bağlanır.
  • Dava borçlu lehine sonuçlanırsa ve takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebiyle alacaklı aleyhine yine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 26.09.2024 tarihli, 2023/5038 E., 2024/6840 K. sayılı kararı bu riskin somut bir örneğidir. Davacı, senedin bir inşaat sözleşmesinin teminatı olduğunu ileri sürmüş, ancak ne senette ne de sözleşmede buna dair bir kayıt bulunduğu için yazılı delille ispatlayamamıştı. Dava reddedildi. Dahası, ilk derece mahkemesinin verdiği ihtiyati tedbir icra dosyasında uygulanmış ve alacaklının parasına kavuşması aylarca gecikmişti. Yargıtay, bölge adliye mahkemesinin tazminat talebini reddetmesini hatalı buldu ve İİK m. 72/4 uyarınca asıl alacağın yüzde yirmisi oranında tazminatın davacıdan alınmasına hükmederek kararı düzelterek onadı.

Bu nedenle tedbir talebi, elindeki yazılı delillerin gücü değerlendirilmeden verilmemesi gereken bir karardır.

Kararların değerlendirmesi

Son iki yılın kararları birlikte okunduğunda şu tablo ortaya çıkıyor:

  • Hukuk Genel Kurulu, bononun soyut borç ikrarı niteliğini ve bedelsizlik iddiasında ispat yükünün borçluda olduğunu güçlü biçimde teyit ediyor. Teminat iddiasını kanıtlayamayan borçlunun yemin teklifi de sonucu her zaman değiştirmiyor.
  • 11. Hukuk Dairesi, teminat niteliğinin senet üzerindeki yazı veya ayrı bir yazılı belgeyle kanıtlanmasını arıyor; kanıtlandığında ise ispat yükünü alacaklıya çeviriyor ve riskin gerçekleşip gerçekleşmediğinin esastan incelenmesini istiyor.
  • 6. Hukuk Dairesi'nin 2026 kararı, sözleşme ile senet arasındaki bağın aynı tarih ve aynı imzacılar gibi objektif unsurlarla da kurulabileceğini kabul ederek daha esnek bir çizgi izliyor. Bu yaklaşımın ne ölçüde yerleşeceğini önümüzdeki kararlar gösterecek.
  • Menfi tespit davasında tedbir alıp davayı kaybetmenin maliyeti yüksek: Kanun, alacaklı lehine yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminat öngörüyor.

Uygulamaya dönük çıkarımlar

  • Teminat amacıyla senet veriyorsanız, senedin üzerine neyin teminatı olduğunu (sözleşmenin tarihi ve konusuyla) yazdırın ve bir örneğini saklayın.
  • Sözleşmede teminat olarak verilen senedin tarihini, bedelini ve vadesini açıkça belirtin; mümkünse senedin iadesinin hangi şartla yapılacağını da yazın.
  • Boş veya eksik doldurulmuş senet imzalamaktan kaçının; senedin hangi bedel ve vadeyle verildiği de belgelenmiş olsun.
  • İş bittiğinde senedin iadesini yazılı olarak talep edin; iade edilmiyorsa bunu belgeleyin.
  • Karşı tarafın senedin teminat olduğunu kabul eden yazışma ve beyanlarını saklayın; başka bir davadaki dilekçeler bile önemli delil olabilir.
  • Takip geldiğinde itiraz ve şikâyet sürelerini kaçırmayın; menfi tespit davasında tedbir istemeden önce yazılı delillerin gücünü ve yüzde yirmilik tazminat riskini değerlendirin.

Ticari sözleşmeler ve kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklar hakkında genel bilgi için Ticaret ve Şirketler Hukuku ile İcra Hukuku sayfalarına göz atabilirsiniz.

Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosyanızdaki durumu değerlendirmez. Her uyuşmazlığın sonucu senedin içeriğine, sözleşme hükümlerine ve dosyadaki delillere göre değişebilir.